#Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə: Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banisi
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucularından biri, milli istiqlal hərəkatının ideoloqu və müasir azərbaycançılıq düşüncəsinin əsas banisidir. Onun siyasi və intellektual irsi XX əsrin əvvəlində formalaşmış milli özünüdərketmə hərəkatının nüvəsini təşkil edir.
Erkən fəaliyyəti
Rəsulzadə gənclik illərindən siyasi fəaliyyətə qoşulmuş, ilk mərhələdə sosial-demokrat dairələrdə fəallıq göstərmişdir. Onun düşüncəsi tədricən beynəlxalq sosializmdən milli azadlıq və türk-müsəlman xalqlarının özünütəyinatı ideyalarına doğru təkamül keçirmişdir. Bu ideoloji dönüş Rəsulzadəni Azərbaycan milli hərəkatının aparıcı simasına çevirmişdir.
Müsavat partiyası
Rəsulzadə 1911-ci ildə yaradılan Müsavat partiyasının qurucularından biri və ideoloji lideri olmuşdur. Partiya türk-müsəlman xalqlarının milli birliyi, dini islahatlar və mütərəqqi ictimai dəyişikliklər ideyalarını təbliğ edirdi. Bu platforma sonradan müstəqil Azərbaycan dövlətçiliyinin ideoloji əsasını təşkil etmişdir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
1918-ci ildə Rəsulzadənin fəal iştirakı ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti — müsəlman Şərqində ilk demokratik parlament respublikası — elan edilmişdir. Bu qısaömürlü, lakin simvolik əhəmiyyəti misilsiz olan dövlət qadınlara səsvermə hüququ verən ilk müsəlman ölkələrindən biri olmuşdur. Rəsulzadə cümhuriyyətin ideoloji rəhbəri kimi milli dövlətçilik konsepsiyasının formalaşdırılmasında həlledici rol oynamışdır.
Sovetləşmə və mühacirət
1920-ci ildə Qırmızı Ordunun Azərbaycana daxil olması ilə Cümhuriyyət süqut etmişdir. Rəsulzadə sovet hakimiyyəti tərəfindən həbs edilmiş, sonra isə mühacirətə getməyə məcbur olmuşdur. Ömrünün qalan hissəsini Türkiyə, Polşa və digər Avropa ölkələrində keçirən Rəsulzadə mühacirətdə Azərbaycan milli hərəkatının ideoloji davamlılığını qorumaq üçün fəal iş aparmışdır.
İrsi
Rəsulzadənin əsərləri və ideyaları müstəqilliyin 1991-ci ildə bərpasından sonra Azərbaycanda yenidən aktuallaşmışdır. O, müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin ideoloji atası kimi tanınır, əsərləri milli kimlik və dövlətçilik konsepsiyasının formalaşdırılmasında əsas mənbələrdən biri olaraq qalır.