Serbiya: Balkan yarımadasının ölkəsi

Serbiya — Balkan yarımadasının mərkəzində yerləşən, dənizə çıxışı olmayan dövlətdir. Ölkə həm Şərqlə (Rusiya, ənənəvi pravoslav-slavyan bağları), həm də Qərblə (Avropa İttifaqına inteqrasiya) münasibətlərdə mürəkkəb balans axtaran, Balkanların ən özünəməxsus geosiyasi mövqeyinə malik dövlətlərindən biridir.

Tarixi kökləri

Serbiya orta əsrlərdə güclü pravoslav krallıq kimi formalaşmış, sonra Osmanlı imperiyasının hakimiyyəti altına düşmüşdür. XIX-XX əsrlərdə milli azadlıq hərəkatları nəticəsində müstəqillik bərpa edilmiş, ölkə sonradan Yuqoslaviya federasiyasının mərkəzi dövləti kimi formalaşmışdır.

Yuqoslaviyanın dağılması

1990-cı illərdə Yuqoslaviyanın dağılması Serbiyanı bir sıra qanlı münaqişələrin — Xorvatiya, Bosniya və Kosovo müharibələrinin — mərkəzinə çevirmişdir. Bu dövr Serbiyanın beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında ağır tənqidlərə məruz qalmasına səbəb olmuş, bir sıra serb liderləri beynəlxalq tribunallarda müharibə cinayətləri ittihamı ilə mühakimə olunmuşdur.

Kosovo məsələsi

Kosovonun 2008-ci ildə birtərəfli qaydada müstəqillik elan etməsi Serbiya üçün davam edən milli travma və diplomatik gərginlik mənbəyi olaraq qalır — Belqrad Kosovonun müstəqilliyini tanımır, bu məsələ ölkənin Avropa İttifaqına inteqrasiya prosesinin əsas maneələrindən birini təşkil edir. Kosovo ilə münasibətlərin normallaşdırılması Aİ üzvlüyü prosesinin ilkin şərtlərindən biri kimi qoyulur.

Rusiya ilə ənənəvi bağlar

Serbiya slavyan-pravoslav mədəni yaxınlığı və tarixi müttəfiqlik əsasında Rusiya ilə xüsusi münasibətlər saxlayır — bu bağlılıq ölkəni Aİ-nin Rusiyaya qarşı sanksiya siyasətinə tam qoşulmaqdan çəkindirir. Bu ikili mövqe Serbiyanı Avropa daxilində ən çox müzakirə edilən "çoxvektorlu" dövlətlərdən birinə çevirir.

Aİ inteqrasiyası prosesi

Serbiya Avropa İttifaqına üzvlük üçün namizəd statusunu daşıyır, lakin inteqrasiya prosesi Kosovo məsələsi, korrupsiya problemləri və demokratik institutların gücləndirilməsi zərurəti səbəbindən yavaş templə davam edir. Bu proses ölkənin daxili siyasi mübahisələrinin əsas mövzularından birini təşkil edir.

Daxili siyasi vəziyyət

Serbiya prezidenti Aleksandar Vuçiçin hakimiyyəti dövründə ölkə həm iqtisadi inkişaf, həm də demokratik geriləmə ittihamları ilə paralel yaşamışdır — media azadlığı, seçki proseslərinin şəffaflığı və vətəndaş cəmiyyətinin fəaliyyət imkanları beynəlxalq təşkilatların davamlı diqqət mərkəzində qalan mövzulardır.