Talış kəndi — Böyük Qayıdışın ilk bərpa olunan kəndi

Talış — Azərbaycanın Ağdərə rayonunun Talış kənd inzibati ərazi dairəsinə daxil olan, tarixən Goranboy və Tərtəri birləşdirən nöqtədə yerləşən kənddir. XVIII-XIX əsrlərdə mövcud olmuş Gülüstan məlikliyinin mərkəzi olan bu kənd — 1813-cü ildə imzalanan tarixi Gülüstan sülh müqaviləsinin adı da bu məlikliyin adından götürülmüşdür.

Tarixi kökləri

Kənd Səfəvilər dövründə Qarabağ bəylərbəyliyinin, sonra isə Qarabağ xanlığının tərkibində olmuş, 1813-cü ildə xanlıqla birgə Rusiya tərəfindən ilhaq edilmişdir. Sovet dövründə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Ağdərə rayonuna aid olan kənd, 1992-ci il avqustun 25-də Milli Məclisin qərarı ilə Tərtər rayonunun tərkibinə verilmişdir.

Birinci Qarabağ müharibəsindəki taleyi

Talış Birinci Qarabağ müharibəsinin əvvəlində Ermənistan ordusu tərəfindən işğal olunmuş, lakin 1992-ci il iyunun 16-da Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Məhəmməd Həsənovun batalyonu tərəfindən həyata keçirilən Ağdərə əməliyyatı zamanı azad edilmişdir. Sonrakı onilliklərdə kənd cəbhə xəttinə yaxın strateji mövqedə qalmış — 2016-cı il aprel döyüşləri və 2017-ci il fevral təxribatları zamanı kənd ətrafındakı yüksəkliklər uğrunda döyüşlər getmişdir.

2020-ci il azad edilməsi

Talış 2020-ci il oktyabrın 3-də Suqovuşanla birgə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən yenidən və son dəfə azad edilmişdir. 2021-ci il oktyabrın 4-də Prezident İlham Əliyev tərəfindən kənddə Bayraq Meydanında Azərbaycan bayrağı ucaldılmışdır. 2023-cü il dekabrın 5-də kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

Bərpa və Böyük Qayıdış

Talış kəndi Qarabağ iqtisadi rayonunda ilk bərpa olunan kənd statusunu qazanmışdır — yol-kommunikasiya şəbəkəsi, 78 şagird yerlik məktəb, on bir uşaq yerlik bağça və digər sosial infrastruktur obyektləri tikilmişdir. İlk mərhələdə Bakı, Bərdə, Tərtər, Samux və Goranboyda müvəqqəti məskunlaşan iyirmi ailə (90 nəfər) Novruz bayramı ərəfəsində doğma kəndlərinə köçürülmüş, ikinci mərhələdə əlavə yüz əlli səkkiz ailənin köçürülməsi nəzərdə tutulmuşdur.