Tehran — İran İslam Respublikasının siyasi ürəyi

Tehran — İran İslam Respublikasının paytaxtı, ölkənin siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzi olan meqapolisdir. Əlbürz dağlarının ətəyində yerləşən şəhər 1796-cı ildən İranın paytaxtı statusunu daşıyır və ölkənin ən mühüm siyasi hadisələrinin epimərkəzi olmuşdur.

İslam İnqilabının mərkəzi

1979-cu il İslam İnqilabı zamanı Tehran şahlıq rejiminin devrilməsinin əsas səhnəsi olmuş, bu inqilab nəticəsində Ayətullah Ruhulla Xomeyninin rəhbərliyi altında İslam Respublikası elan edilmişdir. O vaxtdan bəri şəhər ölkənin dini-siyasi hakimiyyət strukturunun — Ali Rəhbərlik institutunun, prezidentliyin və parlamentin — yerləşdiyi mərkəzdir.

Siyasi hakimiyyət mərkəzi

Tehran İran İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH), xarici işlər nazirliyinin və digər ali dövlət qurumlarının qərargahına ev sahibliyi edir. Şəhər eyni zamanda İranın nüvə diplomatiyası və regional siyasətinin formalaşdığı əsas mərkəzdir.

2026-cı il fevral böhranı

2026-cı il fevralın 28-də ABŞ və İsrail Tehrana qarşı genişmiqyaslı birgə hərbi əməliyyat həyata keçirmişdir — bu zərbələr nəticəsində Ali Rəhbər Əli Xamenei və bir sıra yüksək vəzifəli İran rəsmisi həlak olmuşdur. Bu hadisə şəhəri regional münaqişənin ən dramatik epizodlarından birinin mərkəzinə çevirmiş, İranın siyasi rəhbərliyində köklü dəyişikliyə səbəb olmuşdur.

Hakimiyyət keçidi

Xameneinin ölümündən sonra Tehranda formalaşan yeni hakimiyyət strukturu oğlu Müctəba Xameneinin Ali Rəhbər seçilməsi ilə nəticələnmişdir. Şəhərdə keçirilən vida və dəfn mərasimləri İran ictimaiyyətinin bu tarixi dönüşə reaksiyasının əsas göstəricisi olmuşdur.

Davam edən diplomatik proseslər

Tehran ABŞ-la nüvə proqramı və Hörmüz boğazı ətrafındakı danışıqların əsas mərkəzi olaraq qalır — İran xarici işlər naziri Abbas Əraqçi bu danışıqları mütəmadi olaraq şəhərdən idarə edir. Şəhərin gələcək siyasi sabitliyi davam edən beynəlxalq gərginliyin həllindən əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır.

Mədəniyyət və əhali

Tehran İranın ən böyük şəhəri olaraq ölkənin müxtəlif etnik və dini icmalarının, eləcə də zəngin fars mədəni irsinin mərkəzidir. Şəhərin universitetləri, muzeyləri və bazarları onu regionun mühüm elmi-mədəni mərkəzlərindən birinə çevirir.