Türkmənistan: Mərkəzi Asiyanın qaz ehtiyatlı ölkəsi

Türkmənistan — Mərkəzi Asiyanın Xəzər dənizi sahilindəki dövləti olub, dünyanın ən böyük təbii qaz ehtiyatlarına malik ölkələrindən biridir. Eyni zamanda bu resurs zənginliyi ölkəni dünyanın ən qapalı və avtoritar idarəçilik sistemlərinə malik dövlətlərindən birinə çevirmişdir.

Daimi neytrallıq statusu

Türkmənistan 1995-ci ildə BMT Baş Assambleyası tərəfindən "daimi neytrallıq" statusu tanınan az sayda dövlətlərdən biridir — bu status ölkənin xarici siyasətinin əsas prinsipini təşkil edir, hər hansı hərbi bloka və ya alyansa qoşulmaqdan çəkinmə strategiyasını əsaslandırır. Bu neytrallıq siyasəti eyni zamanda ölkənin beynəlxalq siyasi proseslərdən nisbi təcridini də izah edir.

Niyazov dövrü şəxsiyyət kultu

Ölkənin ilk prezidenti Saparmurad Niyazov (Türkmenbaşı) sovet dövründən sonrakı ən dərin şəxsiyyət kultlarından birini formalaşdırmışdır — onun adının aylara verilməsi, geniş yayılmış heykəlləri və "Ruhnama" adlı kitabının icbari tədrisi bu kultun ən diqqətəlayiq təzahürləri olmuşdur. Bu irs bu gün də ölkənin siyasi mədəniyyətinə təsir göstərir.

Berdiməhəmmədov ailəsinin hakimiyyəti

2006-cı ildə Niyazovun vəfatından sonra hakimiyyətə gələn Qurbanqulu Berdiməhəmmədov on beş il ölkəni idarə etmiş, 2022-ci ildə hakimiyyəti oğlu Sərdar Berdiməhəmmədova ötürmüşdür — bu, Mərkəzi Asiyada nadir hallardan olan atadan-oğula hakimiyyət transferinin nümunəsidir. Qurbanqulu "Milli Lider" statusunda hələ də real təsirini qoruyur.

Qaz ehtiyatları və iqtisadi izolyasiya

Türkmənistan Qaraqum çölündəki nəhəng qaz yataqlarına, xüsusilə "Cəhənnəm qapısı" adlanan yanan qaz kraterinin yaxınlığındakı ehtiyatlara malikdir — bu resurs zənginliyinə baxmayaraq, ölkənin iqtisadiyyatı şəffaflığın olmaması və mərkəzləşdirilmiş idarəetmə səbəbindən beynəlxalq investisiyalardan kifayət qədər faydalana bilməmişdir. Çin əsas qaz alıcısı statusunu qoruyur.

Media və informasiya nəzarəti

Türkmənistan Freedom House kimi beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən dünyanın ən aşağı press azadlığı reytinqinə malik ölkələrdən biri kimi qiymətləndirilir — internetə çıxış ciddi məhdudlaşdırılmış, müstəqil media praktiki olaraq mövcud deyil.

Azərbaycan və regional əlaqələr

Türkmənistan Xəzəryanı dövlət kimi Azərbaycanla dəniz sərhədləri və enerji nəqliyyatı məsələlərində əməkdaşlıq edir — Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsindəki iştirakı ölkənin ənənəvi təcrid siyasətindən tədricən uzaqlaşmasının nümunəsi kimi qiymətləndirilir.