Xızı: dağ-meşə landşaftı ilə seçilən rayon

Xızı — Azərbaycanın şimal-şərqində, Böyük Qafqaz dağ silsiləsinin cənub yamacından Samur-Dəvəçi ovalığına qədər uzanan çoxtəpəli yaylada yerləşən rayondur. Bakıdan yüz dörd kilometr məsafədə yerləşən Xızı ölkənin paytaxta ən yaxın dağlıq rayonu statusunu daşıyır.

Adının etimologiyası

"Xızı" sözünün lüğəti mənası "tez duran, tez oyanan, tez qalxan", məcazi mənası isə "zirək, cəld" deməkdir — bu ad yerli xalqın xarakterinə istinad edir. Ərəb mənbələri Xızıda yaşayanları "Əhli Xizon" adlandırmış, orta əsr tarixçiləri isə əraziyi "Bərmək mahalı" kimi qeyd etmişlər.

İnzibati tarixi

Xızı 1930-cu ildə Bakı Sovetinin tərkibindən ayrılaraq müstəqil rayon kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1940-cı illərdə Siyəzən rayonunun yaradılması ilə Giləzi, Ağ Siyəzən, Zərgərli kimi sovetliklər Siyəzən rayonunun tərkibinə keçmişdir. Müasir Xızı rayonu 1990-cı il aprelin 24-də Azərbaycan Ali Sovetinin qərarı ilə yenidən bərpa edilmişdir.

Coğrafiyası

Rayon dağ və dağətəyi zonalara malikdir — dağlıq zonanın zirvəsi dəniz səviyyəsindən iki min iki yüz beş metr hündürlükdə yerləşən "Dübrar" (İkiqardaş) dağıdır. Rayonun dağətəyi-aran ərazisi Xəzər dənizi ilə otuz kilometrlik sərhədə malikdir. Xızı iri meşəlik ərazilərə (doqquz min doqquz yüz otuz bir hektar, ərazisinin altı faizi) malik rayonlardan biridir.

Altıağac Milli Parkı

Rayon ərazisində yüz on nöqtə otuz beş kvadratkilometr sahəyə malik Altıağac Milli Parkı fəaliyyət göstərir — bu qoruq Azərbaycan faunasının endemik növlərinin qorunmasına həsr olunmuşdur. Park ərazisində gəzinti yolları, istirahət məkanları və piknik zonaları yaradılmışdır, yay aylarında Altıağac əhali və turistlərin əsas istirahət ünvanlarından birinə çevrilir.

Etnik tərkib və kənd təsərrüfatı

Rayonun etnik palitrasını əsasən azərbaycanlılar və tatlar təşkil edir. Kənd təsərrüfatı heyvandarlıq, balıqçılıq, arıçılıq, eləcə də giləmeyvə və bostan bitkilərinin becərilməsinə əsaslanır.

Xızı bu gün

Rayonun kommunikasiya infrastrukturu 2024-cü ilin ortalarından etibarən genişzolaqlı internet və 4G şəbəkəsi ilə bütün yaşayış məntəqələrini əhatə edir. Eko və etno turizmin inkişafı, vertolyot turizmi marşrutları və yay festivalları rayonun turizm potensialının reallaşdırılması strategiyasının əsas elementlərini təşkil edir.