Xocalı — dünyaya qan yaddaşını çatdıran şəhər

Xocalı — Azərbaycanın Qarabağ regionunda, Xankəndinin yaxınlığında, dəniz səviyyəsindən təxminən səkkiz yüz metr hündürlükdə yerləşən şəhərdir. Münaqişədən əvvəlki dövrdə burada yeddi min nəfərə yaxın əhali yaşayırdı, bölgənin yeganə hava limanı da məhz burada fəaliyyət göstərirdi ki, bu da Xocalıya Dağlıq Qarabağ üçün strateji əhəmiyyət qazandırırdı.

Faciədən əvvəlki həyat

Xocalı inzibati və nəqliyyat mərkəzi kimi inkişaf etmişdi. Şəhərdə yaşayış məhəllələri, təhsil müəssisələri və sovet dövrünə xas sosial infrastruktur mövcud idi. Əhalinin bir hissəsini Qarabağın digər rayonlarından məcburi köçkün düşmüş insanlar təşkil edirdi.

1992-ci il fevral faciəsi

1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalı Qarabağ münaqişəsinin ən ağır hadisələrindən birinə səhnə olmuşdur. Şəhər erməni silahlı birləşmələrinin hücumuna məruz qalmış, dinc əhali yeganə açıq dəhlizdən çıxmağa çalışarkən atəşə tutulmuşdur. Yüzlərlə insan həlak olmuş — bu hadisələr tarixə Xocalı faciəsi kimi düşmüş və Azərbaycan xalqının kollektiv yaddaşının ən ağrılı səhifələrindən birinə çevrilmişdir.

Qayıdış və bərpa

2020-2023-cü illərdə Qarabağ regionunun azad edilməsindən sonra Xocalı yenidən Azərbaycanın nəzarətinə keçmişdir. Onilliklər boyu tərk edilmiş halda qalan şəhər bu gün regionun genişmiqyaslı bərpa proqramına daxil edilmişdir. Xocalının yenidən dirçəlişi simvolik əhəmiyyət daşıyır — münaqişənin ən ağır faciələrindən birinə səhnə olmuş torpağa həyatın qayıdışı kimi qəbul edilir.