Yəmən: Ərəbistan yarımadasının cənub ölkəsi

Yəmən — Ərəbistan yarımadasının cənubunda yerləşən dövlət olub, 2014-cü ildən başlayan vətəndaş müharibəsi nəticəsində region tarixinin ən uzunmüddətli və humanitar baxımdan ən ağır münaqişələrindən birini yaşamaqdadır. Münaqişə əsasən İranın dəstəklədiyi "Ənsar Allah" (Husi) hərəkatı ilə beynəlxalq səviyyədə tanınmış hökumət arasında gedir.

2022-ci il atəşkəsi

2022-ci ildə əldə edilən atəşkəs sazişi ölkədə nisbi sabitliyi təmin etmiş, döyüşlərin intensivliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmışdır. Bu dövrdə Husilər əsasən İsrail-Qəzza münaqişəsi kontekstində Qırmızı dənizdəki gəmiçiliyə hücumlarla diqqət mərkəzində qalmışlar.

2026-cı il yayındakı eskalasiya

2026-cı ilin yayında Yəməndə vəziyyət yenidən kəskin gərginləşmişdir — Husilər Səudiyyə Ərəbistanına qarşı dəniz blokadası elan etmiş, Qırmızı dənizdə tankerlərə və Yəmən hökumət qüvvələrinə hücumlarını artırmışlar. Avqustun 14-də üsyançılar Qırmızı dəniz sahilindəki Moça limanına kütləvi raket hücumu edərək onun fəaliyyətini tamamilə dayandırmışlar.

Marib və Hadramut əyalətlərindəki döyüşlər

Husi qüvvələri Marib və Hadramut əyalətlərində hökumət ordusunun hərbi düşərgələrinə raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə hücumlar həyata keçirmişlər — bu, 2022-ci il atəşkəsindən bəri Yəməndə baş verən ən ciddi eskalasiyalardan biri hesab olunur. Bir hücumda əlli səkkiz hökumət hərbçisinin öldüyü, Maribdə yaşayış məntəqələrinin atəşə tutulması nəticəsində isə mülki şəxslərin həlak olduğu bildirilmişdir. Marib hazırda Yəməndə məcburi köçkünlərin böyük hissəsinin sığındığı əsas bölgələrdən biridir.

Hökumətin cavab əməliyyatları

Yəmən hökumət qüvvələri Husilərin mövqelərinə qarşı yüz səksən birdən artıq əməliyyat həyata keçirdiyini açıqlamışdır. Müdafiə Nazirliyinin sözçüsü Husiləri Yəməni xarici gündəmlər üçün regional münaqişələrə sürükləməkdə, ölkə iqtisadiyyatını dağıtmaqda və məzhəbçilik yaymaqda ittiham etmişdir.

İranın rolu

Ekspertlər Husilərin maliyyə və hərbi vəziyyətinin onları irimiqyaslı hərbi əməliyyatlardan çəkindirəcəyini bildirirlər — ABŞ və İsrailin əvvəlki kampaniyaları Husilərin mövqeyinə real ziyan vurmuşdur. Analitiklər İranın bütün cəbhələri birdən aktivləşdirmək əvəzinə, Husiləri "ehtiyatda saxlanılan vacib kart" kimi qiymətləndirdiyini vurğulayırlar.

Humanitar vəziyyət

Davam edən döyüşlər səbəbindən Marib kimi bölgələrdəki sakinlər döyüşlərin genişlənəcəyi halda sığınacaq üçün təhlükəsiz yerlərinin qalmadığını bildirirlər — bu, ölkənin artıq kritik həddə çatmış humanitar böhranını daha da dərinləşdirən amillərdən biridir.