Zəngəzur dəhlizi — Orta Dəhlizin gələcək seqmenti

Zəngəzur dəhlizi — Azərbaycanın əsas ərazisini Ermənistanın Sünik vilayəti üzərindən Naxçıvan Muxtar Respublikası və Türkiyə ilə birləşdirəcək strateji nəqliyyat marşrutudur. Prezident İlham Əliyev dəhlizin gələcəkdə Orta Dəhlizin əsas seqmentlərindən birinə çevriləcəyini vurğulamışdır — Azərbaycan regionda davamlı sülh və sabitlik mühitinin yaradılması istiqamətində qətiyyətli siyasət həyata keçirir.

Azərbaycan tərəfindəki avtomobil yolu

Prezident İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğanın 2021-ci il oktyabrın 26-da təməlini qoyduğu Horadiz–Cəbrayıl–Zəngilan–Ağbənd avtomobil yolu dəhlizin əsas hissələrindən biridir — ümumi uzunluğu 123,6 kilometr olan bu yolda səkkiz qovşaq, qırx dörd alt keçid, beş üst keçid və ümumi uzunluğu on iki kilometr olan üç tunel inşa edilir. Layihə üzrə nəzərdə tutulan iyirmi dörd körpüdən iyirmi üçü tamamlanmışdır, yolun 2026-cı ilin ikinci yarısında istifadəyə verilməsi planlaşdırılır.

Dəmir yolu infrastrukturu

Ələt-Osmanlı dəmir yolu marşrutu (60 kilometr) 2024-cü ildə başlanmış, 2027-ci ildə yekunlaşdırılması nəzərdə tutulur — hazırda tikinti-quraşdırma işlərinin otuz faizi tamamlanmışdır, illik buraxılış qabiliyyəti qırx milyon ton olacaqdır. Osmanlı-Horadiz marşrutu (143 kilometr) isə 2025-2028-ci illər arasında inşa ediləcəkdir. Dəhliz vasitəsilə illik on beş milyon ton yükün daşınması planlaşdırılır.

TRIPP çərçivəsindəki icra prosesi

2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə edilmiş razılaşmadan sonra TRIPP (Beynəlxalq Sülh və Firavanlıq üçün Tramp Marşrutu) layihəsinin icrasına start verilmiş, proses praktiki mərhələyə keçmişdir. 2026-cı il yanvarın 14-də ABŞ və Ermənistan tərəfləri TRIPP İcra Çərçivəsini birgə elan etmişlər.

Naxçıvanın gələcək statusu

Prezident İlham Əliyevin vurğuladığına görə, dəhlizin açılması Naxçıvanı uzun müddət davam edən nəqliyyat təcridindən çıxararaq regional logistika mərkəzinə çevirə bilər — bu, muxtar respublikanın sənaye, ticarət və investisiya imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə bilər.

İranın mövqeyi

İran ilkin olaraq dəhlizin açılmasına etirazını bildirmişdir, lakin 2026-cı ilin fevral-mart aylarındakı ABŞ-İsrail-İran hərbi münaqişəsindən sonra bəzi analitiklər İranın alternativ regional layihələrdən məhrum qalaraq Zəngəzur dəhlizi ilə əlaqələrini inkişaf etdirməyə məcbur qala biləcəyini bildirmişlər — bu qiymətləndirmə ekspertlər arasında müzakirə mövzusu olaraq qalır.

Turizm potensialı

Ekspertlər Qarabağ, Şərqi Zəngəzur və Naxçıvan arasında rahat quru əlaqənin yaranmasının daxili turizmi əhəmiyyətli dərəcədə artıra biləcəyini, ailələrin Bakıdan Qarabağa, oradan isə Naxçıvana keçərək Əlincəqala, Duzdağ, Ordubad və Batabat kimi məkanları ziyarət edə biləcəyini vurğulayırlar.