Müasir dövrün yeni silahı | Hüquq fakültəsinin tələbələri niyə hədəfə alınıb? - Baku TV

Son günlər Azərbaycan sosial media məkanında yayılan bir hadisə, gənclərin, xüsusilə tələbə qızların şərəf və ləyaqətinə yönəlmiş rəqəmsal hücum cəmiyyətin ən həssas nöqtələrindən birinə toxundu.

Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinin tələbələrinin şəkillərindən istifadə olunaraq hazırlanmış təhqiramiz foto və videolar, üstəlik, “deepfake” texnologiyası ilə montaj edilmiş materiallar artıq adi “trolluq” deyil. Bu, planlı psixoloji terror, rəqəmsal “linç” və insan həyatına birbaşa müdaxilədir.

Hadisənin miqyası göstərir ki, söhbət təkcə bir neçə saxta hesabdan getmir. Gecə yaranıb səhərə yaxın yoxa çıxan səhifələr, ardıcıl paylaşımlar, konkret hədəf seçimi, bütün bunlar təşkilatlanmış davranış modelinə bənzəyir. Ən təhlükəlisi isə bu hücumların qurbanlarının gələcəyin hüquqşünasları, yəni qanun qoruyucularının olmasıdır.

Rəqəmsal dövrün yeni silahı artıq tank, raket deyil, nüfuz və imicdir. Bir insanı fiziki olaraq məhv etmək çətindir, amma onun adını, şərəfini, sosial statusunu məhv etmək üçün bir neçə montaj proqramı kifayət edir. “Deepfake” texnologiyası isə bu işi daha “peşəkar” görür, insanın etmədiyi hərəkəti etmiş kimi göstərmək, demədiyi sözü dedirtmək, yaşamadığı həyatı ona yaşatmaq kimi.

Bu hadisədə diqqətçəkən məqamlardan biri də hədəfin seçilməsidir. Hüquq fakültəsinin tələbələri, yəni hüquqi savadı olan, gələcəkdə sistemin bir hissəsi olacaq gənclər. Bu, təsadüf deyil. Bu həm də qorxutma mesajıdır. Yəni heç kim toxunulmaz deyil. Digər tərəfdən, sosial şəbəkələrdə açıq profil problemi yenidən gündəmə gəlir. İnsanlar şəxsi həyatlarını paylaşdıqca bu məlumatlar həm də potensial silaha çevrilir. Foto artıq sadəcə xatirə deyil, manipulyasiya materialıdır.

İddialara görə, materialların silinməsi müqabilində pul tələbi də olub. Bu isə hadisənin yalnız psixoloji deyil, eyni zamanda kriminal xarakter daşıdığını da göstərir. Daha sonra həmin şəxsin pulu yox, “qisas”ı seçməsi versiyası isə vəziyyəti daha təhlükəli edir. Çünki maddi motivli cinayətkarla razılaşmaq mümkündür, amma ideoloji və ya şəxsi nifrətlə hərəkət edən insan daha proqnozlaşdırılmazdır. Bu hadisə həm də cəmiyyətin gizli yarasını üzə çıxardı.

Paylaşımların altındakı yüzlərlə şərh göstərir ki, oxşar hallarla üzləşənlərin sayı az deyil. Sadəcə, çoxu susur. Çünki qurban olmaqdan daha ağır olan şey damğalanmaq qorxusudur. Rəqəmsal zorakılıq fiziki zorakılıqdan fərqli olaraq görünmür, amma təsiri bəzən daha dağıdıcı olur. İnsan evində, otağında, hətta telefonunu söndürmüş halda belə təqib olunur. Bu isə sərhədi olmayan təcavüz formasıdır.

Bu hadisə bizə acı bir həqiqəti xatırlatdı. XXI əsrdə insanın ən zəif nöqtəsi onun şəxsi məlumatlarıdır. Fotoşəkli, videosu, profili, bunların hamısı potensial riskdir. Texnologiya inkişaf etdikcə hüquq sistemi, maarifləndirmə və sosial məsuliyyət də paralel inkişaf etməlidir. Əks halda, rəqəmsal mühit anonim cinayətkarlar üçün ideal sığınacağa çevriləcək.

Hüquq-mühafizə orqanlarının araşdırması davam edir. Amma məsələ təkcə cinayətkarın tapılması deyil. Məsələ bu cür hadisələrin sistemli şəkildə qarşısının alınmasıdır. Çünki bu gün hədəfdə BDU tələbələridirsə, sabah istənilən gənc, istənilən ailə, istənilən insan ola bilər.