İrəvan xanlığı Azərbaycanın suveren dövlətçilik tarixinin parçasıdır | QƏRBİ AZƏRBAYCAN XRONİKASI

“Qərbi Azərbaycan Xronikası” layihəsi çərçivəsində növbəti veriliş efirə gedib.

Verilişin budəfəki qonağı Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Tarix və Etnologiya İnstitutunun əməkdaşı, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Nazim Mustafa olub.

O, Azərbaycan dövlətçilik tarixinin ayrılmaz tərkib hissəsi, bir parçası sayılan İrəvan xanlığının yaranması, əhatə etdiyi torpaqlar, inzibati ərazi bölgüsü, idarəetmə sistemi barədə ətraflı məlumat verib.

Alim bildirib ki, hər bir dövlətdə olduğu kimi, İrəvan xanlığının da gerbi, bayrağı, mərkəz şəhəri olub. İrəvan xanlığının paytaxtı İrəvan qala-şəhərinin yaranması tarixindən söhbət açan N.Mustafa qeyd edib ki, 1502-ci ildə Səfəvilər dövlətinin başçısı Şah İsmayılın qoşunları Qaraqoyunlu əmirləri üzərində qələbə çalaraq İrəvan da daxil olmaqla ətraf əraziləri ələ keçirib.

Şah İsmayıl 1509-10-cu ildə qala salınması barədə öz vəziri Rəvanqulu xana göstəriş verib. Yeddi ilə tikilən qala onu inşa etdirənin şərəfinə “Rəvan” adlandırılıb.

Tarixçi-alim deyib ki, 1828-ci il Türkmənçay sülh müqaviləsindən sonra general Paskeviç İrəvan xanlığının ərazisinə 80 min kazakın köçürülməsi təşəbbüsünü irəli sürüb. Lakin o dövrdə vəziyyətdən istifadə edən ermənilər bunun qarşısını alıblar. Nəticədə regiona 120 mindən çox erməni köçürülüb ki, onlardan da 60 mini İrəvan quberniyasında məskunlaşdırılıb.

N.Mustafa deyib ki, İrəvan quberniyasında 1902-ci ildə mövcud olan 310-a yaxın məscid Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra bir-birinin ardınca dağıdılıb. Göy məsciddə İrəvan şəhərinin tarix muzeyi yerləşdirilib, Zal xan məscidinin mədrəsəsi rəssamların sərgi salonuna çevrilib.

Hazırda Göy məscid İranın Ermənistandakı mədəniyyət mərkəzinə icarəyə verilib. Dəmirbulaq məscidi isə 1988-ci ildən sonra tamamilə dağıdılıb, onun yerində çoxmərtəbəli bina ucaldılıb. N.Mustafa söyləyib ki, erməni şovinist-millətçiləri İrəvan qalasını və onun içərisində yerləşən bütün tarixi-memarlıq abidələrini tədricən yer üzündən siliblər.

Alimin sözlərinə görə, 1924-cü ildə İrəvanın baş planı hazırlanaraq həyata keçirilməyə başlandıqdan sonra şəhərdə azərbaycanlılara məxsus bütün tarixi-memarlıq abidələri bir-birinin ardınca məqsədli şəkildə məhv edilib ki, gələcəkdə İrəvanı erməni şəhəri kimi təqdim edə bilsinlər.