ABŞ-İran müharibəsi: gərginlik və hərbi qarşıdurma

ABŞ-İran müharibəsi — 2026-cı ilin əvvəlində İran hökumətinə qarşı ölkə miqyaslı etirazlardan başlayaraq fevral ayında ABŞ və İsrailin birgə hərbi əməliyyatına çevrilən, formal atəşkəsə baxmayaraq sentyabr ayında da davam edən müharibədir.

Daxili etirazlar və hərbi əməliyyatın başlaması

2026-cı ilin yanvarında İranda başlayan kütləvi etirazlar hökumət tərəfindən zorakı şəkildə yatırılmışdır. Fevralın 28-də ABŞ və İsrail İrana genişmiqyaslı hərbi hücumlar həyata keçirmiş, bu zərbələr nəticəsində Ali Rəhbər Əli Xamenei həlak olmuş, yerinə oğlu Müctəba Xamenei gəlmişdir.

Mayda əldə edilən çərçivə razılaşması

2026-cı il mayın 25-də ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio İranla danışıqların davam etdiyini bildirmiş, tərəflər atəşkəsi altmış gün müddətinə uzadan çərçivə memorandumu hazırlamışlar — lakin Hörmüz boğazının açılması və İranın nüvə proqramı kimi prinsipial məsələlər üzrə yekun razılığa gəlinməmişdir.

Sentyabr ayındakı yeni zərbələr

2026-cı il sentyabrın 1-də ABŞ ordusu İranın cənubunda hücumlar həyata keçirmiş, nəticədə İran Dəniz Qüvvələrinin altı hərbçisi həlak olmuşdur. Bundan bir neçə gün sonra "Axios" agentliyi ABŞ Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) İranda toy mərasiminin keçirildiyi obyektə endirilən ölümcül zərbəni araşdırdığını bildirmişdir — İran mənbələri bu hücum nəticəsində insan itkiləri olduğunu təsdiqləmişdir. Bu hadisə formal atəşkəsə baxmayaraq hərbi əməliyyatların fəal davam etdiyini göstərir.

Trampın açıqlaması

Prezident Tramp ABŞ-ın Ukraynaya verilən hərbi sursatdan daha çoxunu İrandakı əməliyyatlarda istifadə etdiyini bildirmişdir — bu açıqlama münaqişənin miqyası və resurs tələbatı barədə əlavə fikir formalaşdırır.

Hərbi rəhbərliyin daxili narahatlığı

ABŞ-ın müxtəlif qoşun növlərinin komandanları müdafiə naziri Pit Heqsetə İran əleyhinə əməliyyatların davam etdirilməsinin ordunun ümumi döyüş hazırlığına mənfi təsir göstərə biləcəyi barədə xəbərdarlıq etmişlər.

Azərbaycanın hədəf olması

Müharibənin əvvəlki mərhələsində Azərbaycana dörd dronla hücum edilmiş, İran rəsmiləri üzr istəyərək məsələnin araşdırılacağını bildirmişlər — bu, regional gərginliyin qonşu ölkələrə də yayılma riskini göstərən epizod olmuşdur.

Davam edən qeyri-müəyyənlik

Formal atəşkəs status kimi elan edilsə də, sentyabr ayındakı hadisələr münaqişənin həqiqətən başa çatmadığını, Hörmüz boğazı və nüvə proqramı kimi əsas məsələlərin həllolunmamış qaldığını göstərir — bu, regionun sabitliyi üçün davam edən risk mənbəyi olaraq qalır.