Avarçəkmə: idman növləri, qaydaları və Azərbaycandakı inkişafı

Avarçəkmə qayıq və avarlardan istifadə etməklə su səthində hərəkətə əsaslanan ən qədim və populyar su idman növlərindən biridir. Həm yüksək fiziki dözümlülük, həm də mükəmməl sinxron komanda işi tələb edən bu idman növü Olimpiya Oyunlarının ən ənənəvi yarışlarından hesab olunur. Avarçəkmə həm fərdi, həm də komanda şəklində açıq su hövzələrində, göllərdə və xüsusi kanallarda keçirilir.

Əsas növləri: Akademik avarçəkmə, kayak və kanoe

Peşəkar idmanda avarçəkmənin üç əsas istiqaməti fərqləndirilir:
1. Akademik avarçəkmə – İdmançılar üzü arxaya (hərəkət istiqamətinin əksinə) əyləşir. Qayıq hərəkətli oturacaqlarla (relsli) təchiz olunur. İdmançılar bir və ya iki avarla işləyə bilərlər. Çoxnəfərli qayıqlarda bəzən komandanı yönləndirən "sükançı" da olur.
2. Kayak – İdmançı qayıqda üzü irəli, ayaqları uzadılmış vəziyyətdə əyləşir. Hərəkət üçün iki pərli (ikitərəfli) avardan istifadə edilir.
3. Kanoe – İdmançı qayığın içində bir dizini yerə qoyaraq üzü irəli vəziyyətdə durur. Suyu çəkmək üçün yalnız bir pərli avardan istifadə olunur və avar adətən bir tərəfdən vurulur.

Bu növlər sprint (düz xətt üzrə qısa məsafə), marafon və suyun axınına qarşı maneələri dəf etməyi tələb edən slalom (əsasən kayak və kanoe üçün) növlərinə bölünür.

Fiziki hazırlıq və komanda sinxronluğu

Avarçəkmə insan bədənindəki əzələ qruplarının təqribən 85 faizini hərəkətə gətirən ən ağır fiziki idman növlərindən biridir. Hərəkət yalnız qol gücü hesabına deyil, əsasən ayaqların itələmə gücü, bel və kürək əzələlərinin sinxron işləməsi ilə həyata keçirilir. Komanda yarışlarında (2, 4 və ya 8 nəfərlik heyətlərdə) ən vacib amil ideal sinxronluqdur. Bir idmançının ritmdən çıxması, avarını suya bir saniyə gec və ya tez salması bütün qayığın sürətini, balansını və istiqamətini poza bilər.

Azərbaycanda avarçəkmə ənənələri

Azərbaycanda avarçəkmə idman növü güclü tarixi ənənələrə malikdir. Ölkənin bu sahədəki əsas mərkəzi Mingəçevir şəhərində yerləşən "Kür" Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzidir. Uzunluğu və axın sürətinə görə unikal olan bu təbii su bazası beynəlxalq yarışlara və təlim toplanışlarına ev sahibliyi edir.

Son illərdə Azərbaycanda avarçəkmənin coğrafiyası daha da genişlənib. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə, xüsusilə Suqovuşan su anbarında təşkil olunan "Prezident Kuboku" və digər beynəlxalq reqatalar həm idmanın inkişafına, həm də bölgənin beynəlxalq idman turizmi mərkəzinə çevrilməsinə xidmət edir. Azərbaycanın avarçəkmə yığması Avropa, dünya çempionatlarında və Olimpiya Oyunlarında mütəmadi olaraq iştirak edir.