#Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi
Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi: Haaqanın daimi məhkəməsi
Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi (BCM) — Niderlandın Haaqa şəhərində yerləşən, soyqırım, insanlığa qarşı cinayətlər, müharibə cinayətləri və təcavüz cinayətlərini araşdıran müstəqil beynəlxalq məhkəmə orqanıdır. Məhkəmənin hazırkı prezidenti yapon hakimi Tomoko Akanedir.
Netanyahu və Qallant üzərindəki həbs orderləri
BCM 2024-cü il noyabrın 21-də Qəzzada törədildiyi iddia edilən müharibə cinayətləri və insanlığa qarşı cinayətlərə görə İsrail baş naziri Benyamin Netanyahu və o dövrün müdafiə naziri Yoav Qallant barəsində həbs orderi çıxarmışdır — bu qərar ABŞ-BCM münasibətlərindəki gərginliyin əsas mərkəzi olmuşdur.
2026-cı il avqust sanksiyaları
2026-cı il avqustun 18-də ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio BCM prezidenti Tomoko Akane və məhkəmənin prokurorluq komandasında çalışan seneqallı Abdulaye Seyeyə qarşı sanksiyalar tətbiq etdiyini elan etmişdir — bu sanksiyalar onların ABŞ-a girişini qadağan edir, ABŞ maliyyə sistemindəki aktivlərini dondurur. Rubio BCM-i "korrupsiyalaşmış və siyasiləşmiş" qurum adlandıraraq, məhkəmənin BCM yurisdiksiyasını tanımayan ölkələrin vəzifəli şəxslərinin araşdırılması, həbsi və mühakimə edilməsində "birbaşa iştirak etdiyini" bildirmişdir. Seye Netanyahuya qarşı həbs orderi tələb edən prokurorluq komandasının kiçidli hüquqşünası olmuşdur.
Əvvəlki sanksiya dalğaları
Bu addım ABŞ-ın BCM-ə qarşı davam edən kampaniyasının bir hissəsidir — 2025-ci ilin dekabrında ABŞ İsrail araşdırması ilə bağlı Gürcüstanlı hakim Qoça Lordkipanidze və Monqolustanlı hakim Erdenebalsuren Damdinə qarşı sanksiya tətbiq etmişdir. Ümumilikdə ABŞ İsrail vəzifəli şəxslərinə qarşı araşdırmalarına görə doqquz BCM hakim və prokuroruna sanksiya tətbiq etmişdir.
BMT və beynəlxalq reaksiyalar
Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ABŞ-ı beynəlxalq institutlara qarşı "cəza tədbirlərini" gücləndirməkdə ittiham edərək bu addımları tənqid etmişdir. Avropa Hakimlər Şəbəkəsi, Avropa Hakimlər Assosiasiyası və digər hüquqi qurumlar birgə bəyanatla BCM hakim və prokurorlarına qarşı ABŞ sanksiyalarını qınamışlar. BCM özü bu addımların "hüququn aliliyini zəiflətdiyini" bildirmişdir.
Hüquqi çətinliklər
Üç BCM hakimi 2026-cı ilin iyununda ABŞ administrasiyasına qarşı məhkəmə iddiası qaldıraraq sanksiyaların qanunsuz olduğunu iddia etmişlər. Bir sıra vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları da sanksiya siyasətinin ədalət axtaran qurumların konstitusion hüquqlarını pozduğunu bildirərək ayrıca iddialar qaldırmışlar.
Tərəflərin mövqeləri
ABŞ administrasiyası BCM-in ABŞ və İsrail vətəndaşlarını Əfqanıstan, İraq və Qəzzadakı iddia edilən müharibə cinayətlərinə görə təqib etmə cəhdlərini suverenlik məsələsi kimi xarakterizə edir. BCM tərəfdarları isə bu addımları məhkəmənin müstəqilliyinə qarşı təzyiq və beynəlxalq hüquq sisteminin sarsıdılması cəhdi kimi qiymətləndirirlər.