İsrail-İran münaqişəsi: Yaxın Şərqin gərgin xətti

İsrail-İran müharibəsi — 2026-cı il fevralın 28-də başlayan, İran ilə ABŞ və İsrail arasındakı uzunmüddətli geosiyasi gərginliklərin kəskin tırmanması nəticəsində ortaya çıxan, Yaxın Şərqin müxtəlif bölgələrinə yayılan qarşılıqlı hücumlarla davam edən silahlı münaqişədir.

Münaqişənin başlanğıcı

Proses İsrail hökumətinin İrana qarşı "qabaqlayıcı zərbə" başlatdığını elan etməsi ilə başlamışdır — eyni gün ABŞ prezidenti Donald Tramp da İrana yönəlik "böyük əməliyyat" həyata keçirildiyini açıqlamışdır. İsrail tərəfindən həyata keçirilən ilk hücumlarda İranın paytaxtı Tehran başda olmaqla, İsfahan, Qum, Kərəc və Kirmanşah kimi şəhərlərdə partlayışlar baş vermiş, İran rəhbərliyi hücumları ölkənin suverenliyinin pozulması kimi xarakterizə etmişdir.

İranın cavab zərbəsi

Bu inkişaflardan sonra İran İsrailə qarşı ballistik raket və pilotsuz uçuş aparatı hücumlarına başlamış, münaqişə qısa müddətdə qarşılıqlı hərbi əməliyyatlara çevrilmişdir. İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu ABŞ-İsrail hücumlarına cavab olaraq "işğal altındakı ərazilərə" yönəlik genişmiqyaslı raket-dron hücumu başlatdıqlarını bəyan etmişdir — rəsmi açıqlamada "İran İslam Respublikasına qarşı təqsirkar düşmənin təcavüzünə cavab olaraq ilk genişmiqyaslı hücumların başladığı" bildirilmişdir.

Netanyahunun rejim dəyişikliyi çağırışı

Baş nazir Netanyahu "İran xalqının bütün kəsimləri — farslar, kürdlər, azərbaycanlılar, bəluclar və əhvazlılar — zülm boyunduruğundan qurtularaq azad və sülhsevən İranı reallaşdırma vaxtının çatdığını" bildirərək ölkədə rejim dəyişikliyi mesajı vermişdir.

Regional yayılma

Münaqişə tədricən Bəhreyn, İordaniya, Küveyt, Oman, Qətər, Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ kimi Körfəz ölkələrinə də yayılmış, İran bu ölkələrdəki ABŞ hərbi obyektlərini hədəfə almışdır — bu, BMT İnsan Hüquqları Şurasında təxirəsalınmaz müzakirəyə səbəb olmuşdur.

Diplomatik cəhdlər və gərginliyin davamı

Türkiyə xarici işlər naziri Haqan Fidan İsrailin danışıqları sabotaj etmək üçün əlindən gələni etdiyini bildirmişdir. Sonrakı mərhələlərdə İran İsrailə yeni raket hücumu həyata keçirmiş, Prezident Tramp tərəflərə "masaya qayıdıb saziş bağlamağı" tövsiyə etmişdir. Peyk görüntüləri İranın raket bazalarının yenidən aktivləşdiyini göstərmişdir. ABŞ mətbuatı razılaşmanın əldə edildiyini, Trampın yekun təsdiqinin gözlənildiyini bildirmişdir.

Daxili siyasi əks-səda

Amerika ictimaiyyətinin bir hissəsi İranla müharibəyə etirazını bildirmişdir — bu, ABŞ daxilində davam edən müharibəyə qarşı ictimai narazılığın göstəricisi olmuşdur.

Nəticələr və davam edən qeyri-müəyyənlik

Münaqişə formal razılaşmalara baxmayaraq kövrək xarakter daşımağa davam etmiş, tərəflər arasında etimadsızlıq və qarşılıqlı ittihamlar sonrakı aylarda da davam etmişdir — bu, regionun uzunmüddətli təhlükəsizlik arxitekturasına dərin təsir göstərən tarixi hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilir.