Livan: Aralıq dənizinin şərq sahili ölkəsi

Livan Respublikası — Yaxın Şərqdə yerləşən, konfessional siyasi sistemə malik dövlətdir. Ölkə 2025-2026-cı illər ərzində Hizbullah silahlı qanadının silahsızlaşdırılması ətrafında dərinləşən daxili siyasi böhran yaşamışdır.

Silahsızlaşdırma tələbi

2025-ci ilin iyununda ABŞ-ın Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsi və Ankara səfiri Tom Barrak Beyrutda Livan hökumətinə ölkədəki bütün silahların yalnız dövlətin nəzarətində cəmləşdirilməsini prioritet hədəf kimi müəyyənləşdirən ABŞ təklifini təqdim etmişdir — o, Hizbullahın hərbi qanadının tamamilə aradan qaldırılmalı olduğunu, silahsızlaşdırma üçün cədvəl müəyyənləşdirilməli olduğunu (məsələn, Litani çayının şimalına çəkilmə) bildirmişdir.

Hizbullahın rədd cavabı

Hizbullah Baş katibi Naim Kasım bu təklifə kəskin etirazını bildirərək "silahlarımızı İsrailə təhvil verməyəcəyik" ifadəsini işlətmişdir. O, İsrailin Livanın daxili işlərinə qarışa bilməyəcəyini vurğulamış, problemin silah deyil, İsrailin davam edən hücumları olduğunu, əvvəlcə hücum məsələsinin həll edilməli olduğunu bildirmişdir. Hizbullah 2025-ci ilin avqustunda hökumətin silahların dövlət əlində cəmləşdirilməsi qərarını rəsmi olaraq "hökmsüz" saymışdır.

Prezident Aunun mövqeyi

Prezident Cozef Aun Livanın xilasının yalnız tək ordu, tək dövlət və konstitusion institutlar vasitəsilə mümkün olduğunu təkrarlamışdır. 2026-cı il yanvarın 11-də prezidentliyinin bir illiyi münasibətilə verdiyi müsahibədə Aunun Hizbullah barədə açıqlamaları partiyanın "məyus olduğunu" bildirməsinə səbəb olmuşdur — Hizbullaha qarşı olan deputatlar isə prezidentin mövqeyini alqışlamışlar.

2026-cı il iyul — Vaşinqton səfəri

2026-cı il iyulun 21-də Aun təxminən iyirmi ildən sonra Ağ Evi ziyarət edən ilk Livan prezidenti olmuşdur — o, Prezident Trampla görüşərək İsrail işğalının sona çatdırılması və Hizbullahın silahsızlaşdırılması məsələlərini müzakirə etmişdir. Vaşinqtondakı bir şam yeməyi tədbirində Aun Livanın təhlükəsizliyinin yalnız bütün vətəndaşları ayrım qoymadan qoruyan tək dövlət və tək ordu ilə mümkün olduğunu, silahsızlaşdırmanın yalnız işğalın sona çatması, ordunun ölkə üzrə tam nəzarəti öz üzərinə götürməsi və yenidənqurma proqramının yalnız dövlət tərəfindən idarə edilməsi şərti ilə həyata keçirilə biləcəyini bildirmişdir.

Davam edən İsrail əməliyyatları

2024-cü il noyabrın 27-də qüvvəyə minən atəşkəsə baxmayaraq, İsrail ordusu Livanın cənubundakı beş strateji nöqtədə hərbi mövcudluğunu davam etdirir və demək olar gündəlik hava-quru hücumları həyata keçirir — Tel-Əviv Livan ordusunun Hizbullahı silahsızlaşdırma addımlarını "qeyri-kafi" hesab etdiyini bildirir.

Baş nazirin rolu

Baş nazir Nevvaf Sələm ordu qarşısında ilin sonuna qədər ölkədəki silahların toplanması planının hazırlanması vəzifəsini qoymuşdur — Nazirlər Kabineti ABŞ təklifi üzərindəki müzakirələri avqustun 7-də tamamlamağı qərara almışdır, Sələm isə hər hansı hücum halında Livanın özünümüdafiə hüququnu təsdiqlədiklərini vurğulamışdır.