Mariupol: Azov dənizi sahilindəki sənaye şəhəri

Mariupol — Ukraynanın Donetsk vilayətində, Azov dənizi sahilində yerləşən sənaye şəhəridir. Şəhər 2022-ci ilin fevral-may aylarında Rusiyanın tammiqyaslı təcavüzünün ən dağıdıcı hərbi əməliyyatlarından birinə məruz qalmışdır.

2022-ci il mühasirəsi

Rusiya təcavüzündən sonrakı altı həftə ərzində minlərlə Mariupol sakini həlak olmuş, yüz minlərlə insan öz evlərini tərk etməyə məcbur qalmışdır. "Azovstal" — sovet dövründən qalma, əvvəllər on iki mindən artıq işçini işlə təmin edən metallurgiya zavodu — Ukrayna müqavimətinin simvoluna çevrilmişdir. Yüzlərlə ukraynalı müdafiəçi və mülki şəxs həftələr boyu zavodun yeraltı tunel şəbəkəsində gizlənərək davam etmiş, mayda təslim olmuşlar.

Rusiyanın ilhaq və bərpa planları

2022-ci ilin sentyabrında Rusiya Mariupolu Donetsk və Luqansk "respublikaları", eləcə də Zaporojye və Xerson vilayətlərinin işğal edilmiş hissələri ilə birgə ilhaq etmişdir. Rusiyanın Tikinti Nazirliyi tərəfindən sifariş edilən, 2035-ci ilədək şəhərin bərpasını nəzərdə tutan master-plana görə, şəhərin 2022-ci il əhalisi iki yüz on iki min nəfər (müharibədən əvvəlki dörd yüz əlli min nəfərin yarısından az) qiymətləndirilmişdir. Plan 2025-ci ilədək əhalinin üç yüz əlli minə, 2030-cu ilədək müharibədən əvvəlki səviyyəyə, 2035-ci ilədək isə yarım milyona çatdırılmasını hədəfləyir.

2026-cı il bərpa işləri

2026-cı ilin iyun-iyul aylarında Rusiyanın vitse-baş naziri Marat Xusnullin Mariupoldakı bərpa işləri barədə açıqlamalar vermişdir — o, kommunal infrastrukturun üç-beş illik hərtərəfli modernləşdirmə planının hazırlanması tapşırığını vermiş, Dənizkənarı Parkın abadlaşdırılması və İntensiv Müalicə Xəstəxanasının təmiri işlərinin davam etdiyini, xəstəxanada artıq MRT və KT aparatlarının quraşdırıldığını bildirmişdir. Xusnullin Mariupol hava limanının bərpasının yaxın iki ildə planlaşdırılmadığını, 2026-cı il üçün yalnız kəşfiyyat işlərinin nəzərdə tutulduğunu açıqlamışdır — bina ağır dağıdılıb, uçuş-eniş zolağı isə "pis olmayan vəziyyətdədir".

Ukraynanın mövqeyi

Ukrayna tərəfi Mariupolu Rusiya tərəfindən müvəqqəti işğal olunmuş öz suveren ərazisi hesab etməyə davam edir. "Mariupol Reborn" kimi Ukrayna-Avropa təşəbbüsləri şəhərin gələcək bərpası üçün konsepsiya hazırlamış, bu layihələrə görə şəhərin tam bərpası üçün ən azı on milyard dollar tələb olunacağı proqnozlaşdırılır — bu, müharibənin başa çatmasından və ərazinin Ukraynaya qaytarılmasından sonrakı ssenarini nəzərdə tutur.

Simvolik əhəmiyyəti

Mariupolun taleyi davam edən müharibənin həm humanitar faciəsinin, həm də ərazi mübahisələrinin ən açıq nümunələrindən biri olaraq qalır — şəhərin gələcəyi hər iki tərəfin fərqli formalaşdırdığı paralel narrativlərin mərkəzində dayanır.