Mixail Qorbaçov: SSRİ-nin son rəhbəri

Mixail Sergeyeviç Qorbaçov 1931-ci il martın 2-də Şimali Qafqazın Stavropol diyarındakı Privolnoye kəndində, kasıb kəndli rus-ukraynalı ailəsində anadan olub, 2022-ci il avqustun 30-da (bəzi mənbələrə görə 31-də) Moskvada uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra doxsan iki yaşında vəfat etmişdir.

Erkən həyatı və təhsili

Qorbaçovun uşaqlığı İosif Stalinin hakimiyyəti dövrünə təsadüf etmişdir — 1937-ci ildə anasının atası, kollektiv təsərrüfatın sədri, "trotskiçi antiinqilabçı təşkilata üzv olmaq" ittihamı ilə həbs edilmiş, on dörd ay istintaq və işgəncədən sonra azad edilmişdir. Qorbaçov Kommunist Partiyasına qoşulmazdan əvvəl kollektiv təsərrüfatda traktor operatoru işləmişdir. O, Moskva Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmiş, tələbəlik illərində gələcək həyat yoldaşı Raisa Titarenko ilə evlənmişdir.

Sovet hakimiyyət pilləkənindəki yüksəlişi

Stavropolda Komsomol təşkilatına qoşulan Qorbaçov 1970-ci ildə Stavropol Regional Komitəsinin birinci katibi təyin edilmiş, 1978-ci ildə Moskvaya qayıdaraq SSKP Mərkəzi Komitəsinin katibi, 1979-cu ildə isə Siyasi Bürosunun üzvü olmuşdur. 1985-ci ildə, Leonid Brejnevin ölümündən üç il, Yuri Andropov və Konstantin Çernenkonun qısa rəhbərliyindən sonra, Siyasi Büro onu SSKP-nin baş katibi seçmişdir.

Baş katiblik və prezidentlik dövrü

Qorbaçov 1985-1991-ci illər arasında SSKP-nin baş katibi, 1988-1989-cu illərdə Ali Sovetin Rəyasət Heyətinin sədri, 1989-1990-cı illərdə Ali Sovetin sədri, 1990-1991-ci illərdə isə SSRİ-nin ilk və sonuncu prezidenti olmuşdur.

"Qlasnost" və "perestroyka"

Qorbaçov dövrünün iki açar ifadəsi "qlasnost" (açıqlıq) və "perestroyka" (yenidənqurma) olmuşdur — bu islahatlar ölkənin iqtisadi durğunluğuna nəfəs aldırmaq məqsədi daşımışdır. O, sonralar bu islahatların məqsədinin qan tökülmədən azadlıq və demokratiyaya çatmaq, insanların "çoban tərəfindən idarə olunan sürü" olmaqdan çıxaraq vətəndaşa çevrilməsi olduğunu bildirmişdir.

Soyuq Müharibənin bitməsi və Nobel mükafatı

Qorbaçov 1990-cı ildə Nobel Sülh Mükafatına layiq görülmüşdür — o, Soyuq Müharibəni qan tökülmədən başa çatdırmış, lakin SSRİ-nin süqutunun qarşısını ala bilməmişdir. Onun rəhbərliyi dövründə Çernobıl Nüvə Faciəsi kimi böyük sınaqlar da baş vermişdir.

Vəfatından sonrakı reaksiyalar

Qorbaçovun vəfatından sonra BMT Baş katibi Antonio Quterreş onu "tarixin gedişatını dəyişdirən nadir dövlət xadimi" adlandırmışdır. Rusiya prezidenti Vladimir Putin ona başsağlığı teleqramı göndərərək onu "dünya tarixinə böyük təsir göstərmiş siyasətçi və dövlət xadimi" kimi xarakterizə etmişdir. ABŞ prezidenti Co Bayden onu "nadir lider" adlandırmışdır. Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi də onun vəfatı barədə rəsmi xəbər yaymışdır.

Şəxsi həyatı

Qorbaçov Raisa Qorbaçova ilə evli olmuş, onunla birgə uzun illər ictimai həyatda fəal olmuşdur. O, dünyada haqqında ən çox əsər yazılan yüz şəxsdən biri hesab olunur.