Niger Respublikası: Qərbi Afrikanın Sahel dövləti

Niger Respublikası — Qərbi Afrikada yerləşən, uran ehtiyatları ilə zəngin, lakin dünyanın ən yoxsul dövlətlərindən biri hesab edilən Sahel ölkəsidir. Ölkə 1960-cı ildə Fransadan müstəqillik əldə etdikdən bəri dörd çevriliş və bir sıra uğursuz cəhdlərlə üzləşmişdir.

2023-cü il çevrilişi

2023-cü ilin iyulunda prezident mühafizəsinin rəisi general Abdurrahman Çiani prezident Məhəmməd Bazumu həbs edərək hakimiyyəti ələ keçirmişdir. Qərbi Afrika Dövlətləri İqtisadi Birliyi (ECOWAS) bu çevrilişi qınayaraq hərbi müdaxilə hədəsi ilə sanksiyalar tətbiq etmişdir — Çiani isə bu sanksiyaları "qeyri-qanuni və qeyri-insani" adlandırmışdır.

2026-cı il mart — beş illik keçid rejiminin rəsmiləşdirilməsi

2026-cı il martın 26-da Niamedə keçirilən mərasimdə Çiani konstitusiyanı əvəz edən yeni xarta əsasında beş illik "çevik" keçid müddətinə keçid prezidenti kimi and içmiş, elə mərasimdə general rütbəsinə yüksəldilmişdir. Bu addım ECOWAS-ın əvvəlki üç illik keçid təklifini rədd etməsi fonunda regional təzyiqə meydan oxuma kimi qiymətləndirilmişdir — hökumət rəsmiləri bu müddətin təhlükəsizlik şəraiti və islahatların sürətinə uyğun uzadıla biləcəyini bildirmişlər.

Xarici siyasət yönümünün dəyişməsi

Çianinin hərbi rejimi bütün siyasi partiyaları buraxaraq hakimiyyəti hərbi qurumda cəmləşdirmişdir. Niger ənənəvi tərəfdaşları ABŞ və Fransa ilə əlaqələri kəsərək Rusiya ilə münasibətlərini gücləndirmişdir — tənqidçilər hərbi rejimin çevrilişi əsaslandırdığı jihadçı zorakılığın artmasına baxmayaraq mülki hüquqları məhdudlaşdırmağa davam etdiyini bildirirlər.

Əlcəzairlə yaxınlaşma

2026-cı il fevralın 15-16-da Çiani Əlcəzair prezidenti Əbdülməcid Təbbunun dəvəti ilə Əlcəzairə səfər etmişdir — Çiani Əlcəzairin 2023-cü il iyul hadisələrindən sonra "neokolonial güclərin boş cəhdlərinə" baxmayaraq Nigerin suverenliyini dəstəklədiyinə görə minnətdarlığını bildirmişdir. Tərəflər təhlükəsizlik, neft-enerji, infrastruktur-nəqliyyat, rabitə, ticarət və təhsil sahələrindəki strateji tərəfdaşlığın gücləndirilməsini müzakirə etmişlər.

Türkiyə ilə əməkdaşlıq

2026-cı il iyunun 4-də Çiani Prezident Ərdoğanın dəvəti ilə Türkiyəyə rəsmi səfər etmişdir — səfər çərçivəsində Türkiyə-Niger münasibətləri bütün istiqamətlərdə nəzərdən keçirilmişdir. Çiani sonradan Ərdoğanın silah tədarükünə ödənişdən əvvəl icazə verdiyini açıqlamışdır.

2026-cı il yanvar hava limanı hücumu

2026-cı il yanvarın 28-29-da Niamey hava limanı yaxınlığında naməlum mənşəli atışlar baş vermişdir — hərbi hakimiyyət hücuma görə Fransanı, Beninini və Kot-d'İvuarı ittiham etmişdir, bu ittihamlar adı çəkilən ölkələr tərəfindən rədd edilmişdir.