Novruz bayramı: baharın və yeniləşmənin bayramı

Novruz bayramı — bəşəriyyətin ən qədim bayramlarından biri olub, bahar bərabərliyi gününə — mart ayının 21-nə — təsadüf edir. Onun tarixi üç mindən artıq ilə söykənir: bayramın kökləri qədim İranın zərdüştlük ənənəsinə gedib çıxır, lakin zaman keçdikcə öz tarixi vətənindən çox uzaqlara yayılmışdır. Bu gün Novruz Balkanlardan Çinə, Qafqazdan Mərkəzi Asiyaya qədər otuzdan artıq ölkədə qeyd edilir — müxtəlif dinlərə mənsub və fərqli mədəni ənənələri qoruyan xalqlar tərəfindən.

Tarixi və mənşəyi

"Novruz" sözü fars dilindən tərcümədə "yeni gün" mənasını daşıyır. Bayram gün ilə gecənin bərabərləşdiyi astronomik hadisə ilə bağlıdır — astronomik baharın başlanğıc anı. Zərdüştlük ənənəsində bu gün işığın qaranlıq üzərində qələbəsini, dünyanın yenilənməsini simvolizə edirdi. İslam işğalları Novruzu sıxışdırmamış — bayram doğuşdan-islam köklərini qoruyaraq üzvi şəkildə müsəlman xalqlarının mədəniyyətinə inteqrasiya olunmuşdur.

Ənənələr və adətlər

Novruz özünəməxsus, hər ölkədən ölkəyə fərqlənən, lakin ümumi simvolik əsasa malik zəngin ənənə toplusuyla müşayiət olunur. Novruz ərəfəsindəki həftələrdə tonqal qalanması və tonqaldan tullanma — pisliklərdən təmizlənmə, baharı qarşılamanın rəmzi. Yeddi rəmzik əşyadan ibarət "xonça" — bayram süfrəsinin mərkəzi elementi. Xüsusi yeməklərin — paxlava, şəkərbura, boyanmış yumurtaların — hazırlanması evi bayram hazırlığı üçün xüsusi məkana çevirir. Əcdadların qəbrini ziyarət etmə, hədiyyə vermə və küskünlüklərin barışdırılması bayrama dərin sosial-mənəvi ölçü qazandırır.

YUNESKO və beynəlxalq tanınma

2009-cu ildə Novruz YUNESKO-nun Qeyri-maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına bir neçə dövlətin birgə müraciəti ilə daxil edilmişdir. 2010-cu ildə BMT Baş Assambleyası mart ayının 21-ni rəsmi olaraq Beynəlxalq Novruz Günü elan etmişdir — bu, dünyanın yüz milyonlarla insanını millətindən və dinindən asılı olmayaraq birləşdirən bayramın qlobal əhəmiyyətinin tanınmasıdır.