Qurbanqulu Berdiməhəmmədov — Türkmənistanın "Milli Lideri"

Qurbanqulu Berdiməhəmmədov — Türkmənistanın 2006-2022-ci illər arasındakı prezidenti, hazırda ölkənin rəsmi "Milli Lideri" statusunda hakimiyyətin fövqündə mövqe tutan dövlət xadimidir. Onun siyasi bioqrafiyası Mərkəzi Asiyanın ən qapalı avtoritar sistemlərindən birinin uzunmüddətli idarəçiliyini əks etdirir.

Hakimiyyətə gəlişi

Berdiməhəmmədov 2006-cı ildə əvvəlki prezident Saparmurad Niyazovun qəflətən vəfatından sonra hakimiyyətə gəlmişdir. Diş həkimi ixtisası ilə tanınan Berdiməhəmmədov Niyazovun sələfindən fərqli olaraq daha texnokratik imic yaratmağa çalışsa da, hakimiyyəti dövründə şəxsiyyət kultu Niyazov dövrünə bənzər miqyasda davam etmişdir.

Prezidentlik dövrü

On altı illik prezidentliyi boyunca Berdiməhəmmədov Türkmənistanı dünyanın ən qapalı və şəffaf olmayan dövlətlərindən biri kimi idarə etmişdir. Ölkənin nəhəng təbii qaz ehtiyatları dövlət nəzarəti altında saxlanılmış, siyasi müxalifət və müstəqil media demək olar ki, tamamilə yox edilmişdir. Onun hakimiyyəti dövründə qəribə qanunvericilik təşəbbüsləri və şəxsi kult təzahürləri — atların, itlərin və müxtəlif fəaliyyət növlərinin təbliği — beynəlxalq medianın diqqətini cəlb etmişdir.

Hakimiyyət transferi və "Milli Lider" statusu

2022-ci ildə Berdiməhəmmədov prezidentlik vəzifəsini oğlu Serdar Berdiməhəmmədova ötürmüşdür — bu keçid Mərkəzi Asiyada nadir hallardan olan atadan oğula hakimiyyət transferinin nümunəsidir. Formal istefadan sonra Qurbanqulu Berdiməhəmmədov Xalq Məsləhət Şurasının sədri postunu tutmuş və rəsmi "Milli Lider" (Türkmenbaşy) statusu almışdır — bu status ona formal dövlət vəzifəsindən kənarda, lakin real siyasi nüfuzunu qorumaqda davam etmə imkanı yaradır.

Davam edən təsiri

Analitiklər Berdiməhəmmədov ailəsinin hakimiyyət modelini Qazaxıstanda Nazarbayevin əvvəlki "idarə olunan transfer" cəhdi ilə müqayisə edir — hər iki halda formal prezidentlik başqasına verilsə də, əvvəlki liderin arxa planda təsiri davam etmişdir. Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun dövlət mərasimlərində və rəsmi tədbirlərdə davamlı iştirakı onun real hakimiyyətinin formal statusundan kənarda qalmasının göstəricisi kimi qiymətləndirilir.