Rusiya-Ukrayna müharibəsi: 2022-ci ildən davam edən münaqişə

Rusiya-Ukrayna müharibəsi — 2014-cü ilin fevralından davam edən, Rusiyanın Krımı ilhaq etməsi və Donbasda separatçı qüvvələri dəstəkləməsi ilə başlayan, 2022-ci ilin fevralında tammiqyaslı hərbi təcavüzə çevrilən münaqişədir. Bu müharibə Avropa təhlükəsizlik arxitekturasının Soyuq müharibədən sonrakı ən böyük sınağına çevrilmişdir.

Tarixi kökləri

2014-cü ilin əvvəlində Ukraynada baş verən Ləyaqət İnqilabı prezident Viktor Yanukoviçin hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması və Rusiyaya sürgün edilməsi ilə nəticələnmişdir. Bundan qısa müddət sonra Rusiya Krımı ilhaq etmiş, ölkənin şərq və cənub vilayətlərində rusiyayönlü separatçı hərəkatlar başlamışdır. 2014-2015-ci illərdəki Minsk razılaşmaları münaqişənin dondurulmasına çalışsa da, davamlı sülhə nail olunmamışdır.

Tammiqyaslı müharibəyə keçid

2022-ci ilin fevralında Rusiya Ukraynaya tammiqyaslı hərbi təcavüz başlatmış, bu addım qlobal geosiyasi nizamı köklü şəkildə dəyişdirmişdir. ABŞ, Avropa İttifaqı, Böyük Britaniya və digər Qərb dövlətləri Rusiyaya qarşı sərt iqtisadi sanksiyalar tətbiq etmiş, Ukraynaya misilsiz həcmdə hərbi, maliyyə və humanitar yardım göstərmişlər.

Sülh danışıqları prosesi

2025-ci ilin sonunda ABŞ tərəflərə iyirmi səkkiz maddəlik yeni sülh planı təqdim etmişdir — bu proses Trampın xüsusi nümayəndələrinin Moskva və Kiyevə səfərləri, eləcə də Mayami mərkəzli diplomatik danışıqlarla müşayiət olunmuşdur. Qərb ölkələrinin Ukraynaya NATO-nun beşinci maddəsinə bənzər təhlükəsizlik zəmanəti verməyə hazır olduğu bildirilsə də, Rusiya tərəfi təklif olunan planın əsasən Avropa və Ukraynanın maraqlarını əks etdirdiyini bildirərək konstruktiv nəticənin əldə olunmadığını vurğulamışdır.

Davam edən çətinliklər

Tərəflər arasında dərin etimadsızlıq, ərazi məsələləri və təhlükəsizlik zəmanətləri ətrafındakı fikir ayrılıqları sürətli razılaşmanı çətinləşdirir. Müharibənin dördüncü ilinə daxil olması ilə paralel olaraq qısamüddətli atəşkəslər, əsir mübadilələri və humanitar təşəbbüslər davam etsə də, tam miqyaslı sülh sazişi hələ əldə olunmamışdır.

Beynəlxalq nəticələri

Müharibə qlobal enerji və ərzaq bazarlarına ciddi təsir göstərmiş, Rusiya qazının Avropaya tədarükünün azalması enerji qiymətlərinin artmasına səbəb olmuşdur. 2026-cı il ekspertlər tərəfindən müharibənin tam sülhə deyil, daha çox "nəzarət olunan sabitlik" mərhələsinə keçid ili kimi qiymətləndirilir.