Şəhidlər xiyabanı: şəhidlərin xatirə memorialı

Şəhidlər xiyabanı — Bakı şəhərinin ən uca nöqtəsində yerləşən, əsasən 20 Yanvar faciəsi və Qarabağ müharibəsi şəhidlərinin dəfn olunduğu kütləvi məzarlıqdır. Bu müqəddəs məkan Azərbaycan xalqının milli birliyinin, vətən sevgisinin və azadlıq uğrunda apardığı mübarizənin ən uca simvoluna çevrilmişdir.

Tarixi kökləri

Xiyaban müxtəlif dövrlər ərzində Çəmbərəkənd qəbiristanlığı, Dağüstü Park və Kirov Parkı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründən 1939-cu ilə qədər burada Çəmbərəkənd qəbiristanlığı yerləşmişdir — bu qəbiristanlıqda Cəlil Məmmədquluzadə, Həsən bəy Zərdabi, Cabbar Qaryağdıoğlu kimi Azərbaycan tarixinin görkəmli simaları dəfn edilmişdir. Bakının baş memarı Zivər bəy Əhmədbəyov Sentrokaspi Diktaturasından şəhərin azad olunması zamanı şəhid olmuş əsgərlərin xatirəsinə burada abidə kompleksi ucaltmışdır.

20 Yanvar faciəsi

1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Sovet ordusunun Bakıda törətdiyi qanlı faciədən sonra xiyaban əsl xatirə məkanına çevrilmişdir. Yanvarın 22-də paytaxtın Azadlıq meydanında keçirilən matəm yürüşündən sonra 20 Yanvar şəhidlərinin dəfn mərasimində iki milyona yaxın insan iştirak etmişdir — bu, Azərbaycan xalqının milli iradəsinin sarsılmazlığının tarixi ifadəsi olmuşdur.

Abidə kompleksi

Memar Elbay Qasımzadənin rəhbərlik etdiyi layihələndirmə şirkətinin işi əsasında hazırlanan abidə kompleksinin açılışı 1998-ci il oktyabrın 9-da olmuşdur. Şəhidlər məscidi isə 1996-cı ildə Türkiyənin Dəyanət Vəqfinin dəstəyi ilə inşa edilmişdir. Hazırda xiyabanda yüz əlli doqquz məzar mövcuddur — bunların doxsan yeddisinin sinə daşı var, altmış ikisinin isə yalnız şəkil və adları qeyd olunub, çünki digər şəhidlər fərqli ərazilərdə dəfn edilmişdir.

Milli əhəmiyyəti

Hər il 20 Yanvar faciəsinin ildönümündə milyonlarla insan Şəhidlər xiyabanını ziyarət edərək qəhrəmanların xatirəsini anır. Xiyaban Azərbaycan xalqının suverenlik uğrunda apardığı mübarizənin şərəfli tarixini, milli birlik və vətənə bağlılığın ən uca ifadəsini təmsil edir — yanında yerləşən funikulyor stansiyası şəhərin ən yüksək nöqtəsindən Bakı buxtasının panoramik mənzərəsini açır.