Tibbdə inqilabi irəliləyiş | Xərçəng xəstəliyi ilə bağlı yeni texnologiya

Alimlər qlioblastoma və digər sinir sistemi xəstəliklərinin müalicəsində inqilabi irəliləyiş əldə ediblər.

Tədqiqatçılar immun hüceyrələrini beynə yönləndirmək və şişləri hədəf alaraq məhv etmək üçün yeni bir “molekulyar GPS” texnologiyası hazırlayıblar.

Bu innovativ yanaşma siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə müvəffəqiyyətlə sınaqdan keçirilib və texnologiyanın 2025-ci ildə klinik sınaqlarda tətbiq olunması gözlənilir.

ABŞ-də hər il təxminən 300 min insan beyin xərçəngi diaqnozu alır ki, bu da uşaqlarda xərçəngdən ölüm hallarının əsas səbəblərindən biridir. Qlioblastoma isə ən ölümcül beyin xərçəngi növlərindən biri hesab olunur. Ənənəvi müalicə metodları, o cümlədən cərrahiyyə və kimyaterapiya yüksək risk daşıyır və beynə dərmanların nüfuz etməsi həmişə mümkün olmur.

Bu problemi həll etmək üçün Kaliforniya Universitetinin tədqiqatçıları immun hüceyrələrə bədən daxilində hərəkət etməyə və dəqiq hədəfə çatmağa imkan verən “molekulyar poçt” sistemi hazırlayıblar. Bu sistem “poçt kodu” və “küçə ünvanı” vasitəsilə hüceyrələrin düzgün istiqamətə yönəlməsini təmin edir.

Tədqiqatçılar beyinin spesifik strukturlarında ifadə olunan “brevikan” adlı zülaldan “poçt kodu” kimi istifadə ediblər. Bu zülal yalnız beyində olur və beyinin jeleyəbənzər strukturunun formalaşmasına kömək edir. “Küçə ünvanı” kimi isə qlioblastoma hüceyrələrində olan iki fərqli zülaldan istifadə olunub. Bu yanaşma ilə proqramlaşdırılmış T hüceyrələri yalnız brevikan zülalını aşkar etdikdən sonra beyin şişi ilə əlaqəli zülallardan birini müəyyənləşdirir və həmin xərçəng hüceyrələrinə hücum edir.

Bu üsul bədənin digər orqanlarındakı eyni zülalların olduğu sağlam toxumaların zərər görməsinin qarşısını alır. Qan dövranına daxil edilən hüceyrələr siçanların beyninə yönləndilib və böyüyən şişi aradan qaldırıb. Qan dövranındakı immun hüceyrələri isə hərəkətsiz qalıb. 100 gündən sonra siçanların beyninə yeni xərçəng hüceyrələri yerləşdirilib, lakin immun hüceyrələrinin hələ də aktiv olduğu və yeni şiş hüceyrələrini taparaq məhv etdiyi müşahidə olunub.

Alimlər ümid edirlər ki, “molekulyar GPS” sistemi tezliklə klinik sınaqlara təqdim olunacaq və gələcəkdə yalnız xərçənglə deyil, həm də digər sinir sistemi xəstəlikləri ilə mübarizədə istifadə ediləcək. Bu innovativ texnologiya xərçəng müalicəsində inqilab edəcək və xərçəngin təkrarlanmasının qarşısını almaqda mühüm rol oynayacaq.