Yaxın Şərqdə elə şeylər baş verə bilər ki... | ABŞ-nin İrandan əsas tələbləri

Donald Tramp hakimiyyətə gəldiyindən bəri hədəfindəki əsas ölkələrdən biri İrandır.

Yeni prezident İranla müharibənin tərəfdarı deyil, bu, ABŞ-ni iqtisadi olaraq çətin vəziyyətə sala bilər.

Trampın əsas məqsədi həm Yaxın Şərq, həm də Ukraynada müharibələri tez bir zamanda ölkəsinin və müttəfiqlərinin mənafeyinə uyğun şəkildə sonlandırmaqdır. Bu baxımdan yeni müharibə onun üçün əlverişli deyil. Ancaq Vaşinqtonun Tehrandan iki tələbi var.

Birincisi, İran nüvə silahının əldə edilməsi ilə bağlı prosesə dərhal son qoymalıdır. ABŞ İranın nüvə silahına malik olmasını, ilk növbədə, özünün bölgədəki maraqlarına təhdid hesab edir. Nəzərə alaq ki, ABŞ-nin Körfəz ölkələrində hərbi bazaları var. İran nüvə silahı əldə etməyi bacarsa, bölgədə ABŞ-nin hərbi gücü əhəmiyyətli dərəcədə zəifləyəcək, eyni zamanda onun müttəfiqi olan körfəz ölkələri də çətin vəziyyətə düşəcək.

İkinci bir məqam isə İsrailin təhlükəsizliyidir. İran birbaşa yəhudi dövlətinin məhv edilməsini qarşısına məqsəd qoyduğunu gizlətmir. İranın nüvə silahına malik olması İsrailin varlığına ciddi təhlükə yaradır.

Hazırda istər ABŞ-dəki yəhudi lobbisinin, istərsə də İsrailin Trampdan istədiyi məhz bu məsələdə İrana mane olmaqdır. ABŞ və İsrailin İrandan ikinci istəyi isə Yaxın Şərqdəki proksi qüvvələrdən dəstəyini kəsməsidir.

İranın İsrail əleyhinə dəstəklədiyi 3 təşkilat ‒ HƏMAS, “Hizbullah” və husilər hazırda Vaşinqton‒Tehran münasibətlərində əsas qarşıdurma mövzusudur. İsrail bu qrupları bitirmək niyyətindədir və İranın onlara olan dəstəyini kəsməsini istəyir.

“Hizbullah” və HƏMAS təşkilatları liderlərinin öldürülməsindən sonra ciddi güc itkisinə məruz qalıblar. Xüsusilə HƏMAS Qəzza bölgəsində hakimiyyətini itirdi, artıq bölgənin sökülməsi də gündəmdədir. Bu, HƏMAS-a qarşı mübarizədə İsrailin əlini gücləndirir.

“Hizbullah” da əvvəlki gücündə deyil. Əgər İranın dəstəyi olmasa, İsrail bu təşkilatı da sıradan çıxara bilər.

Yəhudi dövlətinə yeganə problem yaradan Yəməndəki husi silahlılarıdır ki, burada ABŞ-nin də ticari maraqları var. Husilər dəniz quldurluğu ilə məşğul olaraq bir çox ölkənin, xüsusilə də ABŞ-nin ticarət əlaqələrinə mane olurlar. Buna görə İsrail və ABŞ onların üzərinə fokuslanaraq bu təşkilatı da bitirə bilər. Ancaq proksi qüvvələrdən imtina etmək İran üçün asan məsələ deyil. Mühafizəkar qüvvələr, xüsusilə də SEPAH bu məsələdə Pezeşkian hökumətini ciddi hədəfə götürə bilər. İran hökuməti, güman ki, proksi qüvvələr məsələsində maksimum ehtiyatlı davranacaq.