ABŞ Maliyyə Nazirliyi: qlobal iqtisadiyyatın idarəedici mərkəzi

Amerika Birləşmiş Ştatlarının Maliyyə Nazirliyi (US Department of the Treasury) ölkənin iqtisadi və maliyyə siyasətini formalaşdıran və həyata keçirən əsas icraedici dövlət orqanıdır. Yaradıldığı gündən etibarən həm daxili bazarın sabitliyini təmin edən, həm də beynəlxalq maliyyə sisteminə güclü təsir göstərən bu qurum, qlobal iqtisadiyyatın əsas sütunlarından biri hesab olunur. Onun qəbul etdiyi qərarlar, tətbiq etdiyi tənzimləmələr və sanksiyalar təkcə Amerika qitəsində deyil, bütün dünyada bankların, birjaların və transmilli korporasiyaların gündəlik fəaliyyətinə birbaşa təsir edir.

Yaranma tarixi və əsas funksiyaları

Nazirliyin əsası ABŞ müstəqillik qazandıqdan dərhal sonra, 1789-cu ildə qoyulmuşdur. Qurumun ilk rəhbəri ABŞ maliyyə sisteminin memarı hesab edilən tarixi şəxsiyyət Aleksandr Hamilton olmuşdur. Nazirliyin təməl funksiyalarına dövlət gəlirlərinin toplanması, milli borcun idarə edilməsi, hökumət xərclərinin tənzimlənməsi və rəsmi valyuta olan dolların (kağız əskinaslar və sikkələr şəklində) çap edilməsi daxildir. Dövlət istiqrazlarının (T-bills və T-bonds) buraxılması vasitəsilə büdcə kəsirinin maliyyələşdirilməsi və daxili maliyyə bazarlarının likvidliyinin təmin olunması məhz bu qurumun səlahiyyətindədir.

Xarici Aktivlərə Nəzarət və qlobal sanksiyalar

Maliyyə Nazirliyinin beynəlxalq arenadakı ən təsirli silahı onun strukturuna daxil olan Xarici Aktivlərə Nəzarət İdarəsidir (OFAC). Bu alt qurum ABŞ-ın xarici siyasət və milli təhlükəsizlik maraqlarına uyğun olaraq, xarici dövlətlərə, beynəlxalq terror şəbəkələrinə, narkokartellərə və qara siyahıya salınmış ayrı-ayrı şəxslərə qarşı iqtisadi sanksiyalar tətbiq edir. OFAC-ın qadağaları qlobal dollar sisteminə inteqrasiya olunmuş hər bir subyekt üçün məcburi xarakter daşıyır. Sanksiya siyahısındakı şəxslər və ya qurumlarla əməkdaşlıq edən istənilən beynəlxalq bank dollar əməliyyatlarından təcrid olunma və ya milyardlarla dollar cərimə olunma riski ilə üzləşir. Bu mexanizm ABŞ xarici siyasətinin hərbi gücdən kənar ən güclü aləti hesab edilir.

Vergi siyasəti və iqtisadi sabitlik

Ölkə daxilində nazirliyin ən böyük və büdcə baxımından ən vacib seqmenti Daxili Gəlirlər Xidmətidir (IRS). Bu büro federal vergilərin toplanmasına, vergi qanunvericiliyinin icrasına və maliyyə cinayətlərinin araşdırılmasına cavabdehdir. ABŞ dövlət büdcəsinin gəlir hissəsinin mütləq əksəriyyəti məhz IRS-in fəaliyyəti sayəsində formalaşır. Bununla yanaşı, nazirlik iqtisadi böhranlar zamanı (məsələn, 2008-ci il maliyyə böhranı və ya COVID-19 pandemiyası) iqtisadiyyatı stimullaşdırmaq və bank sektorunu xilas etmək üçün irimiqyaslı qurtuluş paketləri icra edir. Nazir birbaşa olaraq ABŞ Prezidentinə iqtisadi məsələlər üzrə baş məsləhətçi qismində xidmət edir.