Ağdam — "Xarabalıqlar şəhəri"ndən Zəfər simvoluna

Ağdam — Qarabağın mərkəzində yerləşən, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycanın genişmiqyaslı bərpa strategiyasının ən simvolik şəhərlərindən birinə çevrilən rayondur. Rayon 1930-cu ildə yaradılmışdır.

İşğal dövrü

1988-ci ilin son aylarında Ermənistandan və Dağlıq Qarabağdan qovulmuş on minlərlə azərbaycanlı məhz Ağdam rayonuna gətirilmişdir. 1993-cü il iyulun 4-də erməni qüvvələri artilleriya ilə Ağdamı bombalayaraq şəhərin əksər hissəsini məhv etmiş, iyulun 23-də isə Ermənistan ordusu şəhəri işğal etmişdir. 1994-cü ilin mayına qədər davam edən təcavüz nəticəsində ermənilər rayon ərazisinin 77,4 faizini (846,7 kvadratkilometr) işğal etmişdir. İşğal dövründə Çörək Muzeyi, Tarix-Ölkəşünaslıq Muzeyi, tarzən Qurban Pirimovun Xatirə Muzeyi, Xan qızı Xurşidbanu Natəvanın türbəsi kimi tarixi-mədəni obyektlər vəhşicəsinə dağıdılmışdır.

Siyasi yolla azad edilməsi

2020-ci il noyabrın 20-də Dağlıq Qarabağ atəşkəs bəyanatının şərtlərinə əsasən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri hərbi əməliyyat aparmadan, siyasi yolla Ağdam şəhərinə daxil olmuşdur. Prezident İlham Əliyev bu tarixi noyabrın 10-da imzalanan üçtərəfli Bəyanatın nəticəsi kimi qiymətləndirmiş, bu tarix sonradan "Ağdam şəhəri günü" kimi rəsmiləşdirilmişdir.

Baş Plan və bərpa strategiyası

Prezident İlham Əliyevin 2022-ci ildə təsdiqlədiyi Ağdam şəhərinin 2040-cı ilədək Baş Planı şəhərin gələcəyini müəyyənləşdirən strateji yol xəritəsidir — bu plana əsasən şəhərdə beş məhəllə konsepsiyası üzrə tikinti işləri həyata keçirilir. Hökumətin planlarına görə, Ağdam ölkənin dördüncü böyük şəhərinə çevriləcək və burada yüz min nəfər yaşayacaqdır — 2026-cı ilə qədər şəhərə on minə yaxın əhalinin köçürülməsi nəzərdə tutulmuşdur.

İnfrastruktur inkişafı

Ağdamda dəmir yolu, avtovağzal kompleksi, yeni yaşayış massivləri, məktəblər, mehmanxanalar, su anbarları və enerji infrastrukturu ardıcıl şəkildə istifadəyə verilir. "Ağdam-1" və "Ağdam-2" yarımstansiyaları bütün rayonun dayanıqlı elektrik enerjisi ilə təminatını həyata keçirir.

Mədəniyyət və tarixi abidələrin bərpası

Muğam Mərkəzi, Zəfər Muzeyi, İşğal Muzeyi, İmarət Kompleksi və Şahbulaq qalası kimi mədəniyyət obyektləri bərpa edilərək yeni həyat qazanmışdır. XIX əsrə aid Cümə Məscidinin tarixi görkəmi tamamilə bərpa edilmişdir.

Qarabağ atı və aqrar irs

Ağdam tarixən Qarabağ atının yayıldığı əsas ərazi olub — 1949-cu ildə burada fəaliyyət göstərən Ağdam Atçılıq Zavodu bu nəcib cins atların inkişafında mühüm rol oynamışdır. Şəhər yenidən Azərbaycanın aqrar sənaye və kənd təsərrüfatının gur inkişaf etdiyi rayonlarından birinə çevrilməkdədir.