Ağrı dağı - Türkiyənin ən hündür zirvəsi

Ağrı dağı (türkcə Ağrı Dağı) Türkiyənin şərqində, Ağrı vilayətində, İran və Ermənistan sərhədlərinə yaxın yerləşən sönmüş mürəkkəb vulkandır. Böyük Ağrı dağının hündürlüyü 5137 metrdir, Kiçik Ağrı dağının hündürlüyü 3896 metrdir. Mənbələrə görə bu iki zirvə Türkiyənin müvafiq olaraq birinci və altıncı ən yüksək nöqtəsidir. Dağ Doğubəyazıt şəhəri üzərində ucalır və Türkiyə, Ermənistan, İran və Azərbaycan sərhədləri arasındakı Ermənistan yaylasında yerləşir. Dağın özü tamamilə Türkiyə ərazisindədir.

Adları

Dağ müxtəlif dillərdə fərqli adlarla tanınır: ermənicə Masis və ya Ararat, türkcə Ağrı Dağı, kürdcə Çiyaye Agiri, azərbaycanca Ağrıdağ, farsca Kuh-e Nuh. Ararat Ermənistanın dövlət gerbində təsvir olunur və erməni mədəniyyətində mühüm simvoldur. Dağın adı ilə bağlı siyasi münasibət mənbələrdə fərqli təqdim olunur, bu səbəbdən redaksiya siyasətinə uyğun adlandırma seçilməlidir.

Dırmanış

Mənbələrə görə, dağ sərhəd zonasında yerləşdiyi üçün müstəqil dırmanışa icazə verilmir. Dırmanış üçün Türkiyə hakimiyyətinin icazəsi və lisenziyalı Türkiyə agentliyi tələb olunur. Bir yol bələdçisi saytında 2023-cü ilə olan vəziyyət üzrə yalnız cənub marşrutunun açıq olduğu, daha çox buzlaqlı şimal tərəfinin isə bağlı olduğu bildirilir. Əsas düşərgələr 3200 və 4100 metr yüksəklikdədir. Ermənistandan olan bir turizm şirkəti 2026-cı il üçün yay aylarında Gürcüstan vasitəsilə Doğubəyazıta səfər və dırmanış proqramı elan edib (iyul və avqust tarixləri ilə).

Tarixi

İlk uğurlu dırmanış mənbələrə görə 1829-cu il oktyabrın 9-da Fridrix Parrot tərəfindən edilib. Bir bələdçi saytına görə, 1840-cı il iyulun 2-də dağda fəlakətli püskürmə baş verib. Bu iki məlumatı rəsmi mənbələrdən yoxlamaq lazımdır.

Nuh gəmisi rəvayəti

Tövratın Yaradılış kitabında (8:4) gəminin "Ararat dağlarında" dayandığı bildirilir, İncil və İslam ənənələrində də Nuh gəmisi hekayəsi var. Bütün mənbələr bu hekayənin Böyük Ağrı dağı ilə bağlı olduğunu təsdiq etmir. Orta əsr və qədim mənbələrdə gəminin başqa dağda dayandığı barədə fərqli rəvayətlər də var. Dağ ətrafında Nuh gəmisini axtaran ekspedisiyalar keçirilib. Üzengili yaxınlığında yerli olaraq "gəmi sahəsi" kimi təqdim olunan təbii geoloji formasiya (Durupınar) ziyarətçilərin diqqətini çəkir. Elmi mənada gəminin tapıldığı sübut edilməyib.

Digər cazibələr

İran sərhədi yaxınlığında dünyanın ən böyük təsdiqlənmiş meteorit kraterlərindən biri də turistlər üçün ziyarət nöqtəsidir.