Bəşər Əsəd: Suriyanın keçmiş Prezidenti

Bəşər Hafiz Əsəd 1965-ci il sentyabrın 11-də Suriyanın Dəməşq şəhərində anadan olub. Suriya siyasətçisi və hərbi zabiti olan Əsəd 2000-2024-cü illər arasında ölkənin prezidenti vəzifəsini icra etmişdir.

Erkən həyatı və tibb təhsili

Əsəd ilkin olaraq siyasi karyera deyil, tibb sahəsini seçmiş, Dəməşq Universitetinin Tibb fakültəsini bitirərək oftalmologiya ixtisası almışdır. O, Londondakı Western Eye Hospital-da təhsilini davam etdirmiş, burada britaniyalı həyat yoldaşı Əsma ilə tanış olmuşdur.

Hakimiyyətə gəlişi

Əsədin böyük qardaşı Basil — atası Hafiz Əsədin varisi kimi hazırlanan şəxs — 1994-cü ildə avtomobil qəzasında həlak olduqdan sonra Bəşər gözlənilmədən siyasi səhnəyə gətirilmişdir. O, Suriyaya qayıdaraq hərbi karyeraya başlamış, 2000-ci ildə atasının vəfatından sonra referendum yolu ilə prezident seçilmişdir.

Vətəndaş müharibəsi dövrü

2011-ci ildə "Ərəb Baharı" dalğası fonunda başlayan demokratiya tələbli etirazlar Əsəd hökumətinin sərt yatırılması nəticəsində tammiqyaslı vətəndaş müharibəsinə çevrilmişdir. Əsəd hakimiyyəti dövründə kimyəvi silahdan istifadə, kütləvi həbslər və işgəncə iddiaları daxil olmaqla çoxsaylı ağır ittihamlarla üzləşmişdir. O, Rusiya və İranın hərbi-siyasi dəstəyi ilə hakimiyyətini uzun illər qoruya bilmişdir.

2024-cü il süqutu

2024-cü il dekabrın 8-də (bəzi mənbələrə görə dekabrın 7-8-də) Heyət Təhrir əş-Şam (HTŞ) rəhbərliyi altındakı üsyançı qüvvələrin Dəməşqə doğru sürətli irəliləyişindən sonra Əsədin iyirmi dörd illik hakimiyyəti dağılmışdır. O, Dəməşqi tərk edərək Moskvaya sığınmışdır. Hakimiyyəti üsyançılara başçılıq etmiş Əhməd əş-Şaraa ələ almışdır.

2026-cı il avqust qiyabi hökmü

2026-cı il avqustun 11-də Suriya məhkəməsi Əsəd barəsində qiyabi ölüm hökmü çıxarmışdır — o, ölkədə on dörd illik müharibə dövründə qətllər, işgəncələr və qanunsuz həbslər daxil olmaqla bir sıra cinayətlərdə təqsirli bilinmişdir. Bu, onun barəsindəki ilk məhkumluq hökmüdür. Əsəd dövründə təhlükəsizlik rəsmisi olmuş Atif Nəcib də eyni prosesdə ölüm cəzasına məhkum edilmişdir. Əsəd hazırda Moskvada yaşamaqda davam edir.

Dini-siyasi kontekst

Sünni müsəlmanların əksəriyyət təşkil etdiyi Suriyada Əsəd ailəsi ələvi təriqətinə mənsub olmuş, bu azlıq təriqətinin dövlət strukturlarındakı üstün mövqeyini onilliklər boyu qorumuşdur — bu amil ölkənin dərin sektant-siyasi qütbləşməsinin əsas mənbələrindən biri kimi qiymətləndirilir.