Böyük Qayıdış — Qarabağa həyatın geri qaytarılması proqramı

Böyük Qayıdış — İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ərazilərinin bərpası və bu torpaqların yerli sakinləri olan azərbaycanlıların geri qaytarılması prosesinə verilən addır. Proqram dağılmış şəhərlərin yenidən qurulmasını, ağıllı kəndlərin və hava limanlarının tikintisini əhatə edir.

Dövlət Proqramının qəbulu

2022-ci il noyabrın 16-da Prezident İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamla "Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərinə Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramı"nın Tədbirlər Planı təsdiqlənmişdir. Proqramın ümumi qayəsi Ermənistanın təcavüzünün nəticələrinin aradan qaldırılması, ərazilərin bərpası, əhalinin dayanıqlı məskunlaşması və regionun tarazlı iqtisadi inkişafına nail olunmasıdır. Böyük Qayıdışın işğaldan azad edilmiş ərazilərə həyata keçirilməsi Azərbaycanın 2030-cu ilədək beş Milli Prioritetindən biri kimi müəyyən edilmişdir.

Mərhələlər və hədəflər

Proqramın birinci mərhələsinin 2026-cı ilin sonunadək başa çatması planlaşdırılır — bu mərhələdə 140 min insanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzura qayıtması nəzərdə tutulur, o cümlədən 22 min nəfərin Füzuli rayonunda məskunlaşması gözlənilir. Prezident İlham Əliyev artıq "Azərbaycan Respublikasının 2027-30-cu illərdə sosial-iqtisadi inkişaf Strategiyası"nın və Böyük Qayıdışa dair II Dövlət Proqramının hazırlanması haqqında sərəncam imzalamışdır.

İnfrastruktur layihələri

Paytaxtla azad edilmiş ərazilər arasında nəqliyyat əlaqələrinin yaradılması çərçivəsində "Qarabağın hava qapısı" adlandırılan Füzuli və Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanları artıq istifadəyə verilmişdir, Laçında isə üçüncü hava limanının tikintisi davam edir. Şəhərsalma işlərində "yaşıl enerji" konsepsiyaları tətbiq edilir, inklüziv və dayanıqlı şəhər-kənd modeli əsas götürülür.

Gənclərin iştirakı

"Böyük Qayıdış" Gənclər Təşkilatı tərəfindən icra edilən "Qayıdış Könüllüləri" Proqramı əslən azad edilmiş bölgələrdən olan gənclərin öz doğma torpaqlarında bərpa işlərində və mədəni irsin təbliğində iştirakını təşviq edir — bu təşəbbüs Şuşa, Ağdam, Zəngilan, Füzuli və Laçında fəaliyyət göstərən könüllü qruplarını əhatə edir.