Çeçenistan: Rusiya Federasiyasının respublikası

Çeçenistan — Rusiya Federasiyasının tərkibinə daxil olan, Şimali Qafqazda yerləşən respublikadır. Ərazisi kiçik olan, əhalisi bir yarım milyon nəfərə yaxın olan bu diyar postsovet məkanının ən dramatik tarixi təcrübələrindən birinə malikdir — iki dağıdıcı silahlı münaqişə, Qroznının xarabalığa çevrilməsi və on minlərlə insan itkisi, sonrakı köklü transformasiya.

Tarixi kontekst

Çeçenlər — Şimali Qafqazın yerli xalqlarından biri, müstəqillik və xarici təzyiqə müqavimət ənənəsi ilə seçilir. XIX əsr Qafqaz müharibəsi çərçivəsində Çeçenistanın tabe edilməsi onilliklər davam etmiş, qəddar cəza ekspedisiyaları ilə müşayiət olunmuşdur. Sovet dövrü 1944-cü ildə Stalinin əmri ilə bütün çeçen xalqının Orta Asiyaya deportasiyasını gətirmişdir — bu faciə millətin kollektiv yaddaşında silinməz iz buraxmışdır.

İki müharibə

SSRİ-nin dağılması Çeçenistan tərəfindən 1991-ci ildə müstəqilliyin elan edilməsinə yol açmışdır. 1994-1996-cı illər arasında baş vermiş Birinci Çeçen müharibəsi federal qoşunların çıxarılması və respublikanın de-fakto müstəqilliyi ilə nəticələnmişdir — postsovet dövründə Rusiyanın hərbi məğlubiyyətinin nadir hallarından biri. 1999-cu ildə Dağıstana hücumdan sonra başlayan İkinci Çeçen müharibəsi federal nəzarətin bərpası ilə nəticələnmiş, lakin nəhəng dağıntı bahasına başa gəlmişdir — Qroznı praktiki olaraq tamamilə dağıdılmış və əsrin dönümündə dünyanın ən çox dağıdılmış şəhərlərindən biri kimi tarixə düşmüşdür.

Çeçenistan bu gün

Respublikaya müqavimət liderlərindən birinin oğlu, federal mərkəzə sadiqlik göstərmiş Ramzan Kadırov rəhbərlik edir. Onun idarəçiliyi regionun bütün sahələri üzərində sərt şəxsi nəzarət, şəxsi kult və Moskvaya nümayişkaranə sadiqliklə seçilir, eyni zamanda daxili işlərdə əhəmiyyətli muxtariyyəti qoruyub saxlayır. Qroznı yenidən qurulmuş və müasir göydələnlərlə inkişaf etmiş infrastruktura malik şəhər kimi bugün iyirmi il əvvəlki dağıntı mənzərəsi ilə kəskin kontrast təşkil edir.