Əli Laricani — Xameneinin ölümündən sonra İranı idarə edən şəxs (1958–2026)

Əli Ərdəşir Laricani 1958-ci il iyunun 3-də İraqın Nəcəf şəhərində, atası orada mühacir kimi yaşadığı dövrdə anadan olub, 2026-cı il martın 17-də (bəzi hesablamalara görə mart 16-da baş verən hücumda) İsrail zərbəsi nəticəsində həlak olmuşdur. İran siyasətçisi, hərbi zabit və filosof olan Laricani 2025-2026-cı illər arasında (əvvəllər isə 2005-2007-ci illərdə) İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi vəzifəsini icra etmişdir.

Ailə mənşəyi

Laricani ailəsi İranın Amol şəhərindəki Larican bölgəsindən gəlmiş, dini-siyasi hiyerarxiyada yüksək nüfuza malik olmuşdur — "Time" jurnalı 2009-cu ildə onları İranın Kennedi ailəsi ilə müqayisə etmişdir. Onun qardaşları — Sadıq Laricani (Ekspertlər Məclisinin rəhbəri), Məhəmməd-Cavad Laricani (sabiq insan hüquqları rəhbəri), Bağir Laricani (akademik) və Fazil Laricani (diplomat) — ölkənin ən yüksək vəzifələrini tutmuşlar.

Erkən karyerası

Laricani Tehran Universitetində Kant fəlsəfəsi mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. O, İran İslam Respublikası Yayım Şirkətinin (İRİB) rəhbəri olmuş, bu vəzifədə uzun müddət qalaraq rəsmi diskursu yenidən formalaşdırmışdır.

Parlament sədrliyi

2008-2020-ci illər arasında Laricani İslam Şura Məclisinin (parlament) sədri olmuşdur — bu, onun daxili siyasətə dərin təsirini formalaşdıran uzunmüddətli dövr olmuşdur.

Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasına qayıdışı

2025-ci ilin avqustunda Laricani ikinci dəfə Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi təyin edilmişdir. O, ABŞ administrasiyası ilə nüvə danışıqları üzrə strategiya məsələlərində məsləhətçi kimi çıxış etmişdir — bu, 2026-cı ilin fevralında başlayan müharibədən yalnız iki həftə əvvəl olmuşdur.

2026-cı il müharibəsi dövründəki rolu

2026-cı il fevralın 28-də ABŞ-İsrail birgə zərbələri Ali Rəhbər Əli Xameneinin ölümünə səbəb olduqdan sonra Laricani martın 1-də televiziya müraciəti ilə çıxış edərək ölkənin müvəqqəti liderlik şurası quracağını bəyan etmiş, ABŞ və İsrailə "heç vaxt unutmayacaqları bir dərs" veriləcəyini bildirmişdir. Bu andan etibarən o, ölkənin faktiki lideri hesab olunmağa başlamışdır — o, nüvə danışıqları, regional müttəfiqlər (Hizbullah, Husilər), daxili təhlükəsizlik əməliyyatları və Rusiya-Çinlə strateji əlaqələr kimi geniş sahəyə nəzarət etmişdir.

Sui-qəsdi

2026-cı il martın 17-də İsrail Müdafiə Naziri İsrael Katz Laricaninin Tehrana endirilən zərbədə həlak olduğunu elan etmişdir — o, bunu "Xamenei və 'şər oxu'nun digər üzvlərinə qoşuldu" ifadəsi ilə açıqlamışdır. İran tərəfi bir neçə saat sonra ölümü rəsmən təsdiqləmişdir. Martın 18-də Tehranda onun, general-mayor Qolam Suleymani və İran Hərbi-Dəniz Qüvvələrinin sərnişin gəmisindəki səksən dörd dənizçinin birgə dəfn mərasimi keçirilmişdir.

Varisi

Martın 24-də Məhəmməd Baqir Zolqədr Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının yeni katibi təyin edilmişdir — o, avqustun 9-da öz növbəsində Möhsün Rzaiylə əvəz olunmuşdur.