FETÖ — Türkiyədə terror təşkilatı elan edilmiş qurum

FETÖ — Türkiyə hakimiyyəti tərəfindən Fəthullah Gülen hərəkatını təsvir etmək üçün istifadə edilən rəsmi abbreviatura — Fethullahçı Terör Örgütü, yəni Fəthullahın Terror Təşkilatı. Əvvəlcə özünü dini-maarifçi hərəkat kimi təqdim edən qurum sonradan 2016-cı ilin iyulundakı hərbi çevriliş cəhdindən sonra Türkiyə siyasətinin ən kəskin qarşıdurma mərkəzinə çevrilmişdir.

Fəthullah Gülen və hərəkatın kökləri

Fəthullah Gülen — türk islam təbliğçisi, fəaliyyətinə 1960-cı illərdə başlamışdır. Onun hərəkatı — "Xidmət" kimi də tanınır — onilliklər boyu Türkiyə və dünyanın yüz əlliyə yaxın ölkəsində geniş şəbəkəli təhsil müəssisələri — məktəblər, universitetlər və tələbə yataqxanaları — qurmuşdur. Paralel olaraq media strukturları, banklar və biznes assosiasiyaları da inkişaf edərək hərəkatın iqtisadi bazasını formalaşdırmışdır. Gülen 1999-cu ildən bəri ABŞ-ın Pensilvaniya ştatında yaşayır.

Ərdoğanla ittifaq və qırılma

2000-ci illər boyu Gülen hərəkatı ilə Ərdoğanın Ədalət və İnkişaf Partiyası müttəfiq kimi fəaliyyət göstərmişlər — Gülen tərəfdarları, mövcud məlumatlara görə, məhkəmə sistemi, polis və ordu daxilində əhəmiyyətli sayda mövqe tuturdular. Qırılma 2013-cü ildə baş vermişdir, o zaman hökumət strukturlarındakı Gülençi mövqelər Ərdoğanın yaxın ətrafına qarşı korrupsiya araşdırmaları başlatmışlar. Bu andan hərəkat düşmən struktur elan edilmişdir.

2016-cı il çevriliş cəhdi və nəticələri

2016-cı ilin 15-16 iyulu gecəsi Türkiyədə hərbi çevriliş cəhdi baş vermişdir. Hökumət bu təşəbbüsün təşkilində məsuliyyəti FETÖ-yə həvalə etmişdir. Çevrilişin yatırılmasından sonra genişmiqyaslı təmizləmə əməliyyatları həyata keçirilmiş — yüz əlli mindən çox hərbçi, hakim, müəllim, jurnalist və dövlət qulluqçusu həbs edilmiş və ya işdən çıxarılmışdır. Türkiyə Gülenin ekstradisiyasını ABŞ-dan tələb etsə də, amerikan tərəfi kifayət qədər sübutun olmadığını bildirərək bu tələbi rədd etmişdir. Gülen 2024-cü ilin oktyabrında ABŞ-da vəfat etmiş, heç vaxt vətənə ekstradisiya edilməmişdir.