İsveç: Skandinaviyanın ən böyük krallığı

İsveç Krallığı — Şimali Avropada, İskandinaviya yarımadasının şərq hissəsində yerləşən, konstitusiya monarxiyası ilə idarə olunan dövlətdir. Ölkənin paytaxtı Stokholmdur, rəsmi dili isveç dilidir, valyutası isveç kronudur.

Sahəsi və əhalisi

450.000-450.295 kvadratkilometr sahəsi ilə İsveç Fransa və İspaniyadan sonra Qərbi Avropanın üçüncü ən böyük ölkəsidir. Əhalisi 2025-ci il məlumatına görə on bir milyona yaxınlaşmışdır. Əhalinin 87,4 faizi şəhər ərazilərində yaşayır, yerləşmə əsasən ölkənin cənub hissəsində cəmləşmişdir. Yüksək inkişaf və rifah səviyyəsi orta ömür müddətinin artmasına səbəb olmuşdur; doğum sabit qalarkən ölüm nisbətinin azalması əhalinin yaşlanmasına gətirib çıxarmışdır.

Coğrafi struktur

Ölkənin şimal yarısı Norveç sərhədini təşkil edən Kyölen dağ silsiləsindən Botni körfəzinə doğru enən geniş yamac formasındadır — Laponiyadakı Kebnekaise zirvəsi (2.123 metr) ölkənin ən yüksək nöqtəsidir. Orta İsveç dördüncü dövr buzullarının dərin izlər buraxdığı, göllərin geniş yer tutduğu çökəklik ərazisidir — ölkədə təxminən doxsan altı min göl mövcuddur. Norveçdən fərqli olaraq İskandinav dağları okean təsirlərinin İsveçə keçməsinə mane olur — bu, ölkənin iqliminin daha sərt, yağışların isə daha az olmasına səbəb olur.

Avropa İttifaqı münasibətləri

İsveç 1995-ci il yanvarın 1-dən Avropa İttifaqının üzvüdür — bu, 1994-cü ildə keçirilən referendumun müsbət nəticəsindən sonra baş vermişdir. Lakin 2003-cü il sentyabrında keçirilən referendumda ölkə vahid valyuta olaraq avronu qəbul etməkdən imtina etmişdir.

Əmək bazarı təşkilatlanması

1930-cu illərdən bəri İsveçin əmək bazarının əsas xüsusiyyətlərini işçi və işəgötürənlər arasındakı güclü təşkilatlanma və razılaşmaya əsaslanan sazişlər müəyyənləşdirir. 1938-ci ildə imzalanan Saltşöbaden Sazişi dövlət müdaxiləsi olmadan həmkarlar ittifaqları və işəgötürən assosiasiyaları arasında kollektiv müqavilə danışıqlarının əsas prinsiplərini müəyyənləşdirmişdir — bu təşkilatlar İsveç cəmiyyətindəki ən mühüm siyasi güc mərkəzlərindən birini təmsil edir.

İqtisadi struktur

Ölkədə işçi qüvvəsinin böyük hissəsi xidmət sektorunda (86 faiz), 12 faizi sənayedə, 2 faizi isə kənd təsərrüfatında çalışır. İsveç dəmir və kükürd filizlərinin müxtəlif formalarının hasilatı ilə də tanınır.

Təhsil sistemi

Ölkədə 7-16 yaş arası təhsil məcburidir, on beş yaşdan yuxarı əhali arasında savadlılıq nisbəti 99 faizdir. Ölkənin ən qədim və nüfuzlu universiteti 1477-ci ildə təsis edilmiş Uppsala Universitetidir.