İsveçrə: Alp dağlarının neytral federasiyası

İsveçrə Konfederasiyası — 1291-ci ildə qurulmuş, Mərkəzi Avropada yerləşən federativ dövlətdir. Ölkənin paytaxtı Berndir, digər iri şəhərləri Sürix, Bazel, Cenevrə və Lozannadır. İsveçrə Avropa İttifaqına üzv olmayan Avropa dövlətlərindən biridir.

Kanton sistemi

İsveçrə iyirmi altı kantondan ibarətdir — bunlardan altısı "yarım kanton" statusuna malikdir (Kantonlar Məclisinə iki əvəzinə bir nümayəndə göndərmə hüququ ilə). Kantonlar bir növ şəhər-dövlətlər hesab olunur — onların nümayəndələri Berndə Federal Hökuməti formalaşdırır. Hər kanton öz tarixi inkişafına uyğun təşkilatlanma formasına malikdir, məsələn təhsil sistemi mərkəzləşdirilməmişdir və milli səviyyədə Təhsil Nazirliyi mövcud deyil.

Dövlət quruluşu

Qanunverici hakimiyyət iki palatalı Federal Məclisdə cəmləşmişdir — iki yüz üzvlü Milli Şura və qırx altı üzvlü Kantonlar Şurası. İcra hakimiyyəti yeddi üzvdən ibarət Federal Şura və Federal Kansleriyaya məxsusdur. 1848-ci ildə qəbul edilən Konstitusiya 1874 və 1978-ci illərdə (Yura kantonuna müstəqillik verilməsi ilə bağlı) dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Referendum təcrübəsi İsveçrə demokratiyasının ayrılmaz hissəsidir — şəhər, kanton və ya federal səviyyədə keçirilə bilər.

Coğrafiyası

Ölkənin sahəsi 41.284-41.290 kvadratkilometr arasındadır. İsveçrə Almaniya (346 km), Fransa (572 km), İtaliya (734 km), Avstriya (165 km) və Lixtenşteyn (41 km) ilə sərhəddir. Avropanın hidroqrafik mərkəzində yerləşən ölkə bir çox çayın mənbəyidir — Aralıq dənizinə axan Rona və Şimal dənizinə tökülən Reyn bu çaylardan ən mühümləridir.

Dillər və mədəniyyət

Ölkədə alman, fransız və italyan dilləri ilə yanaşı, əhalinin 0,5 faizi tərəfindən danışılan romanş dili də rəsmi dil statusuna malikdir. Bu dörd dilli struktur ədəbiyyat, sənət, memarlıq və musiqidə aydın şəkildə əks olunur.

Demoqrafik göstəricilər

2023-cü il məlumatına görə ölkə əhalisi təxminən 8,8-8,9 milyon nəfər olub — bunun 6,5 milyonunu (72,5 faiz) isveçrəlilər, 2,4 milyonunu (26,5 faiz) isə xarici ölkə vətəndaşları təşkil edir. Orta ömür müddəti kişilərdə 81,6-81,7, qadınlarda isə 85,4-85,7 ildir. Əhalinin 74 faizi şəhərlərdə yaşayır, təknəfərli ev təsərrüfatları ümumi evlərin üçdə birindən çoxunu (36,9 faiz) təşkil edir.

İqtisadi struktur

İmalat sektoru yüksək texnologiyalı məhsulların istehsalı, bilikyönümlü istehsal, ixtisaslı işçi qüvvəsi və inkişaf etmiş infrastruktur sayəsində ölkəni rəqabət qabiliyyəti ən yüksək dövlətlər sırasına daxil edir. Xidmət sektoru, xüsusilə bankçılıq və maliyyə, ölkənin əsas "lokomotiv" sahələridir. Təbii sərvətlərinin məhdudluğu səbəbindən İsveçrə xammal və ara məhsul ehtiyacını idxal yolu ilə ödəyir, əvəzində yüksək əlavə dəyərli məhsullar ixrac edir. İxracatın 48 faizi, idxalatın isə 66 faizi Aİ ölkələri ilə həyata keçirilir.