Kreml: Rusiya dövlət hakimiyyətinin rəmzi

Moskva Kremli — Rusiyanın paytaxtı Moskvanın ən qədim hissəsində, Moskva çayının yuxarı sol sahilində, Borovitsk təpəsində yerləşən tarixi qala-kompleksdir. Kompleks düzgün olmayan üçbucaq formasında olub, 27,5 hektar sahəni əhatə edir.

Erkən tarixi

Moskva şəhəri haqqında ilk yazılı qeydlər 1147-ci ilə aid tarixi mənbələrdə mövcuddur. Kreml ərazisindəki ilk qala 1156-cı ildə tikilmiş — o dövrdə divarın uzunluğu 850 metr, sahəsi isə üç hektar təşkil etmişdir. 1264-cü ildən Kreml Moskva knyazlarının iqamətgahı statusunu daşımışdır.

Ağ daş dövrü

1366-1368-ci illərdə knyaz Dmitri Donskoy Kremlin taxta divarlarını yerli ağ daşdan yenidən qurmuşdur — bu dövrdən "Ağdaşlı Moskva" ifadəsi tarixi mənbələrdə istifadə olunmağa başlamışdır. XV əsrin ikinci yarısında III İvanın hakimiyyəti dövründə Kreml əsaslı şəkildə yenidən qurulmuşdur — 1482-1495-ci illər arasında divarlar və qüllələr tikilmişdir.

Paytaxt statusunun itirilməsi və bərpası

I Pyotrun Sankt-Peterburqu paytaxta çevirməsindən sonra Kreml daimi çar sarayı statusunu itirmişdir. 1701-ci ildə Kremli kül edən yanğından sonra Pyotr qala daxilində taxta binaların tikilməsini qadağan etmişdir. 1918-ci il Oktyabr İnqilabından sonra Kreml yenidən dövlət hakimiyyətinin mərkəzinə çevrilmiş — əvvəlcə Sovet hökumətinin iqamətgahı, 1992-ci ildən isə Rusiya Federasiyası Prezidentinin rəsmi iqamətgahı olmuşdur.

Memarlıq strukturu

Kompleksə dörd saray, dörd kafedral kilsə və bunları əhatələyən Kreml divarı ilə qüllələr daxildir. Napoleon işğalından sonra 1816-1819-cu illərdə əhəmiyyətli bərpa işləri aparılmışdır. Kompleksin ümumi sahəsi 2.770.000 kvadratmetrdir.

UNESCO Dünya İrsi statusu

1990-cı ildə UNESCO Kremli və Qızıl Meydanı Dünya İrsi Siyahısına daxil etmişdir — 2015-ci ildə bu qeydiyyatın 25 illiyi qeyd edilmişdir. Kremlin unikal ansamblı beş yüz ildən artıq müddət ərzində formalaşmış, rus memarlığının Avropa mədəni ənənəsi ilə əlaqəsini əks etdirir. Kompleks təkcə siyasi deyil, həm də ölkənin mədəni-mənəvi mərkəzi kimi Rusiya tarixinin ən mühüm hadisələrinə şahidlik etmişdir.