Marta Kos: Sloveniyalı diplomat və siyasi xadim

Marta Kos — sloven diplomat və siyasətçi, 2024-cü ilin dekabrından Avropa İttifaqının genişlənmə məsələləri üzrə komissarı vəzifəsini icra edir. Onun təyinatı Aİ genişlənmə siyasətinin son onilliyin ən fəal dövrü ilə üst-üstə düşmüşdür — Ukrayna, Moldova və bir sıra Qərb Balkan ölkələri namizədlik statusunu almış, bir sıra dövlətlərlə danışıq prosesi fəal mərhələyə keçmişdir.

Karyerası və diplomatik yolu

Kos komissar vəzifəsinə təyin edilməzdən əvvəl uzun illər sloven xarici siyasəti və Avropa institutları strukturlarında çalışmış, təcrübəli diplomatdır. O, əvvəlki fəaliyyəti boyunca müxtəlif məsul vəzifələrdə çalışaraq Avropa inteqrasiyası və regional siyasət sahəsində geniş ekspertiza toplamışdır. Onun Qərb Balkan gündəminə və Avropa inteqrasiya proseslərinə dərin bələdliyi bu poztla birbaşa bağlı ola biləcək vəzifəyə təyinatı üçün əsas arqumentlərdən biri olmuşdur.

Aİ genişlənmə siyasəti

Genişlənmə üzrə komissarın portfeli namizəd və potensial namizəd dövlətlərlə — Qərb Balkan dövlətləri, Ukrayna, Moldova, Gürcüstan və Türkiyə ilə — qarşılıqlı əlaqəni əhatə edir. Kos danışıqlar prosesini əlaqələndirir, namizəd ölkələrdəki islahatların gedişini qiymətləndirir və Avropa Komissiyasına inteqrasiyanın templəri və şərtləri barədə tövsiyələr formalaşdırır. Genişlənmənin uzun durğunluq dövründən sonra yenidən prioritet halına gəldiyi şəraitdə onun rolu xüsusi siyasi əhəmiyyət qazanmışdır.

Qərb Balkanları və postsovet dəhlizi

Kos iki prinsipial fərqli genişlənmə istiqamətinin kəsişməsində fəaliyyət göstərir. Qərb Balkan prosesi artıq iki onillikdən çoxdur davam edir və hələ də başa çatmamışdır — Serbiya, Çernoqoriya, Şimali Makedoniya, Albaniya, Bosniya və Herseqovina, Kosovo danışıqların müxtəlif mərhələlərindədir. 2022-ci ildən sonra sürətləndirilmiş rejimdə başlayan Ukrayna və Moldova istiqamətləri əlavə siyasi dinamika gətirmiş, lakin eyni zamanda Aİ-nin növbəti genişmiqyaslı genişlənməyə real hazırlığı barədə sual doğurmuşdur.