Myanma: Cənub-Şərqi Asiyanın ölkəsi

Myanma — əvvəllər Birma adı ilə tanınan, Cənub-Şərqi Asiyada, Hindistan, Çin, Banqladeş, Tayland və Laosla həmsərhəd olan dövlətdir. Ölkə son onilliklərdə demokratikləşmə cəhdlərinin təkrar-təkrar hərbi hakimiyyət tərəfindən geri qaytarıldığı, dünyanın ən uzunmüddətli siyasi qeyri-sabitlik nümunələrindən birini yaşayır.

Hərbi rejim dövrü

Myanma 1962-1988-ci illər arasında və sonrakı onilliklərdə hərbi cuntanın sərt idarəçiliyi altında qalmışdır. Bu dövrdə ölkə beynəlxalq təcridə məruz qalmış, iqtisadiyyat durğunlaşmış, siyasi müxalifət — demokratiya hərəkatının simvoluna çevrilən Aunq San Su Çi daxil olmaqla — sərt təzyiqlə üzləşmişdir.

Demokratik keçid və yenidən geri dönüş

2010-cu illərin ortalarında ölkə məhdud demokratik islahatlar keçirmiş, Aunq San Su Çinin rəhbərlik etdiyi Milli Demokratiya Liqası seçkilərdə qələbə qazanmışdır. Lakin bu demokratik təcrübə uzun sürməmişdir — 2021-ci ilin fevralında hərbi qüvvələr çevriliş həyata keçirərək seçilmiş hökuməti devirmiş, Su Çini yenidən həbs etmişlər.

Vətəndaş müharibəsi

Çevrilişdən sonra Myanma faktiki olaraq vətəndaş müharibəsi vəziyyətinə düşmüşdür — hərbi hökumətə qarşı silahlı müqavimət hərəkatları, etnik azlıqların ənənəvi silahlı qruplaşmaları ilə birləşərək ölkənin geniş ərazilərində hərbi qüvvələrə qarşı mübarizə aparır. Bu münaqişə minlərlə insanın həyatına son qoymuş, milyonlarla insanı yerlərindən köçürmüşdür.

Rohinca böhranı

Myanmanın müsəlman Rohinca azlığına qarşı sərt siyasəti beynəlxalq ictimaiyyətin ən kəskin tənqid mövzularından biri olmuşdur — hərbi əməliyyatlar nəticəsində yüz minlərlə Rohinca qonşu Banqladeşə qaçmağa məcbur olmuşdur. Bu proses bir sıra beynəlxalq hüquqşünaslar tərəfindən etnik təmizləmə, hətta soyqırım kimi qiymətləndirilmişdir.

Zəlzələ və humanitar böhran

2025-ci ildə Myanmada baş vermiş güclü zəlzələ artıq davam edən vətəndaş müharibəsi şəraitində əlavə humanitar fəlakətə səbəb olmuşdur — dağıntılar, insan itkiləri və humanitar yardımın çatdırılmasındakı çətinliklər ölkənin çoxqatlı böhranını daha da dərinləşdirmişdir.