#Qərbi Afrika
Qərbi Afrika — ECOWAS-ın dağılan birliyi və Sahel ittifaqı
Qərbi Afrika qitənin qərb hissəsində, Atlantik okeanı sahilində yerləşən regiondur. Bölgənin əksər dövlətləri Qərbi Afrika Dövlətləri İqtisadi Birliyinin (ECOWAS) üzvüdür. ECOWAS-ın sədri Sierra Leonenin prezidenti Culius Bio, komissiya prezidenti isə Omar Alieu Turaydır.
"Çevrilişlər qurşağı"
2020-2023-cü illərdə Burkina-Faso, Qvineya, Mali və Nigerdə hərbi çevrilişlər baş verib. Bu dövlətlərin hamısı hazırda hərbi rəhbərlik altındadır. Bir çox tədqiqatçı bu prosesi regionun "çevrilişlər qurşağı" kimi tanınmasına səbəb olan hadisə sayır. Hərbi rejimlərə bəzi vətəndaşlar "azadlıq qüvvəsi" kimi dəstək verir, beynəlxalq ictimaiyyət isə demokratik idarəçiliyin sarsılmasını tənqid edir.
ECOWAS-dan çıxış
Mali, Niger və Burkina-Faso 2024-cü ilin yanvarında ECOWAS-dan çıxmaq niyyətlərini bildirib, çıxış 2025-ci il yanvarın 29-da rəsmən qüvvəyə minib. Onlar ECOWAS sanksiyalarını, blokun xarici güclərin təsiri altında olması ittihamını və terrorla mübarizədə dəstəyin çatışmazlığını əsas gətiriblər. Bu üç ölkə Liptako-Qurma Xartiyasını imzalayaraq Sahel Dövlətləri İttifaqını (AES) yaradıb. Mali, Niger və Burkina-Fasoda dinamik təhlükəsizlik problemi davam edir: cihadçı qruplaşmaların hücumları cənuba doğru yayılır. Burkina-Fasoda 2022-ci ilin sentyabrındakı çevrilişdən sonra təxminən 15 500 nəfərin öldüyü bildirilir. 2026-cı il aprelin 25-də Tuareq FLA üsyançıları və JNIM silahlıları Mali daxilində bir neçə ərazidə koordinasiyalı hücumlar edib, ertəsi gün Bamakodan qara tüstü qalxıb.
2025-ci ilin çevriliş cəhdləri
2025-ci il noyabrda Qvineya-Bisauda uğurlu hərbi çevriliş baş verib. Bir həftə əvvəl Beninda çevriliş cəhdi uğursuzluqla nəticələnib. Nigeriya Beninin mülki hökumətini dəstəkləmək üçün qırıcı təyyarə və qoşun göndərib, Fildişi Sahili də əsgər yeridib, Qana və Sierra Leone qoşun göndərməyi planlaşdırıb. Dekabrın 14-də Abucada ECOWAS sammiti keçirilib. Turay qərarla Qvineya-Bisauda mülki idarəçiliyə qayıdışa mane olanlara "hədəflənmiş sanksiyalar" tətbiq ediləcəyini bildirib. ECOWAS-ın 2022-ci ildən Qvineya-Bisauda yerləşdirilmiş sülhməramlı qüvvələrinə siyasi liderləri qorumaq səlahiyyəti verilib. Qvineya və Qvineya-Bisau dövlət başçıları çevrilişdən sonra üzvlükləri dayandırıldığı üçün sammitdə iştirak etməyib. Qvineyada 2025-ci il dekabrın 28-də seçkilər keçirilib.
Regional əməkdaşlıq axtarışı
Turay ECOWAS ilə AES arasında ortaq təhlükəsizlik problemləri üzrə danışıqların aparılması çağırışı edib. Bio isə "heç bir sərhəd zorakılıqdan qoruya bilməz" deyib. Bu sözlər terrorun bölgə boyunca yayılması təhdidinə işarədir.
Niger və Qana nümunələri
Bölgənin dövlətləri fərqli siyasi yollarla gedir: Niger hərbi rejimin 2026-cı ildə beş illik keçid dövrünü təsdiqlədiyi, Qana isə 2024-cü il seçkilərindən sonra mülki iqtisadi bərpa yolunda olan ölkələrə nümunədir.