Suqovuşan: Tərtərin strateji qəsəbəsi

Suqovuşan — Azərbaycanın Tərtər rayonunun Çaylı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibində yerləşən qəsəbədir. Etimologiyasına görə, Tərtər və Torağay çaylarının birləşdiyi ərazidə yerləşdiyi üçün bu adı daşıyır. Bölgə əsasən dərin yarğanlarla kəsilmiş yüksək, seyrək meşəlik çəmənliklərdən ibarətdir.

Tarixi kökləri

Suqovuşan 1923-cü ildə Ağdərə rayonunun inzibati ərazisinə daxil edilmiş, 1943-cü ildə isə şəhər tipli qəsəbə statusu almışdır. 1949-cu ildən qəsəbədə mebel fabriki və əhəng istehsalı sexi fəaliyyət göstərməyə başlamış, 1953-cü ildə isə orta məktəb açılmışdır. Qəsəbə ilk dəfə 1991-1992-ci illərdə Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edilmiş, lakin sonradan yenidən işğal altına düşmüşdür.

İşğal dövrü və Madagiz adı

İşğal dövründə ermənilər yaşayış məskənini Madagiz adlandırmışlar. Bu ərazidə yerləşən "5-ci müdafiə rayonu" hərbi hissəsi (nömrə 49971) Qarabağ döyüşlərində fəal iştirak etmiş, işğalçı Ermənistan ordusunun ən yaxşı hərbi hissələrindən biri hesab olunmuşdur.

2020-ci il azad edilməsi

2020-ci il oktyabrın 3-də Talış kəndi ilə birgə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən azad edilmişdir. Elə həmin gün Prezident İlham Əliyev qəsəbənin tarixi adının bərpa edildiyini elan etmişdir — "2020-ci il oktyabrın 3-dən Madagizin tarixi adını bərpa edirəm. Bundan sonra Suqovuşan adlandırılır" bəyanatı ilə. Bu addım Milli Məclisin 6 oktyabr 2020-ci il tarixli qərarı ilə hüquqi cəhətdən rəsmiləşdirilmişdir. 2023-cü il dekabrın 5-də kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

Su anbarı və infrastruktur

Tərtər çayı üzərində salınan Suqovuşan su anbarı 1975-ci ildə kənd təsərrüfatı torpaqlarının suvarılması məqsədilə istismara verilmişdir — bəndin hündürlüyü iyirmi səkkiz metr, uzunluğu altı yüz otuz metr, su anbarının həcmi isə 5,86 milyon kubmetrdir. Ərazidə "Suqovuşan-1" və "Suqovuşan-2" su elektrik stansiyaları, eləcə də 2014-cü ildə tikilmiş balıqartırma zavodu yerləşir.

Turizm potensialı

Suqovuşanın saf dağ iqlimi, gözəl təbiət mənzərələri və Tərtərçay sahilindəki mövqeyi turizmin inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. Prezident İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın səfəri zamanı Turizm İnkişaf Konsepsiyası əsasında yaradılacaq turizm kompleksinin təməli qoyulmuşdur.