Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı — ABŞ-sız yeni maliyyə dövrü axtarışında

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının beynəlxalq ictimai sağlamlıqdan məsul olan ixtisaslaşmış qurumudur. 1946-cı ildə Nyu-Yorkda keçirilən beynəlxalq səhiyyə konfransında yaradılmış təşkilatın nizamnaməsi 1948-ci il aprelin 7-də qüvvəyə minmişdir — bu tarix hər il Ümumdünya Sağlamlıq Günü kimi qeyd olunur.

Struktur və idarəetmə

Qərargahı Cenevrədə yerləşən ÜST-in yüz doxsan üzv dövləti var. Təşkilatın ali orqanı hər il çağırılan Ümumdünya Səhiyyə Assambleyasıdır — bu assambleya ümumi siyasəti müəyyənləşdirir, İcraiyyə Şurasının və Baş direktorun hesabatlarını dinləyir, büdcəni müzakirə edir.

Maliyyələşdirmə strukturu

ÜST-in maliyyələşdirilməsində əsas rolu ABŞ oynamışdır — payı on beş faiz olub. Bill Qeytsin fondu ikinci, onun təsis etdiyi Vaksinlər və İmmunlaşdırma üzrə Qlobal Alyans üçüncü ən böyük maliyyə mənbəyi statusunu daşıyır. Böyük Britaniya, Almaniya və Ümumdünya Bankı da mühüm maliyyələşdirmə mənbələrindəndir. ABŞ-ın 2025-ci ildə maliyyələşdirməni dayandırması təşkilatın büdcəsinə ciddi zərbə vurmuşdur.

2026-cı il qlobal səhiyyə hesabatı

ÜST-in dərc etdiyi "Dünya Səhiyyə Statistikası 2026" hesabatına görə, qlobal səhiyyə sahəsində son illərdə əldə edilən nailiyyətlər geriləmə təhlükəsi ilə üzləşir — 2010-2024-cü illər arasında HİV infeksiyalarında qırx faiz azalma, tütün və alkoqol istifadəsində eniş müşahidə olunsa da, malyariya hallarının artması, anemiyanın geniş yayılması və uşaqlarda artıq çəki probleminin yüksəlməsi bu tendensiyanı zəiflədir. Hesabatda dünyada hər dörd qadından birinin partnyor zorakılığına məruz qaldığı vurğulanır.

Tedros Adhanom Qebreyesusun rəhbərliyi

Təşkilatın Baş direktoru Tedros Adhanom Qebreyesus 2026-cı ildə Konqo Demokratik Respublikasındakı genişlənən Ebola epidemiyasına şəxsən müdaxilə etmiş, bu epidemiyanın tarixin ən ölümcül vərəm hallarından birinə çevrilmək üzrə olduğunu bildirmişdir.

Azərbaycanla əməkdaşlıq

Azərbaycan ÜST ilə yaxından əməkdaşlıq edir — bu əməkdaşlıq Ümumdünya Səhiyyə Assambleyası, İcraiyyə Şurası və Avropa Regional Ofisinin sessiyalarında öz əksini tapır. ÜST-in Azərbaycan nümayəndəliyi ölkənin ibtidai səhiyyə sisteminin transformasiyası istiqamətindəki layihələrdə fəal iştirak edir, Avropa İttifaqı ilə birgə vaksin təhlükəsizliyi üzrə təlimlər təşkil edir.