Mossad: İsrailin kəşfiyyat xidməti

Mossad — xarici kəşfiyyat toplanması, kəşfiyyat təhlili və gizli əməliyyatlarla məşğul olan İsrail kəşfiyyat agentliyidir. İsrailin üç əsas kəşfiyyat təşkilatından biri olub, hərbi kəşfiyyat Aman və daxili təhlükəsizlik xidməti Şin Bet ilə birlikdə fəaliyyət göstərir.

Tarixi və formalaşması

Rəsmi olaraq 1949-cu ilin dekabrında Əlaqələndirmə İnstitutu adı ilə yaradılan Mossad, Fələstindəki yəhudi hərbi qüvvəsi olan Haqananın kəşfiyyat qanadının varisi olmuşdur. 1952-1963-cü illər arasında Şin Betin sabiq rəhbəri İsser Harelin rəhbərliyi altında Mossad dünya boyu əməliyyatlar aparmağa qadir yüksək peşəkar təşkilatına çevrilmişdir. Bu dövrün ən diqqətəlayiq uğuru — 1960-cı ildə keçmiş nasist Adolf Eyxmanın Argentinada Mossad qrupu tərəfindən tutulması və müharibə cinayətləri üzrə mühakimə olunmaq üçün İsrailə gətirilməsi — agentliyin peşəkarlığını nümayiş etdirmişdir.

Fəaliyyət istiqamətləri

Mossad-ın vəzifə dairəsi xaricdə kəşfiyyat məlumatlarının toplanmasını, əks-casusluğu, xüsusi əməliyyatları və terrorçuluğa qarşı mübarizəni əhatə edir. 1972-ci il Münhen Olimpiadasında İsrail idmançılarına qarşı terror həyata keçirən Fələstin təşkilatı üzvlərinin xaricdə məhv edilməsi və 2010-cu ildə Dubayda HƏMAS-ın hərbi qanadı liderlərindən birinin oteldə öldürülməsi Mossad agentləri tərəfindən həyata keçirilmiş məşhur əməliyyatlar sırasındadır. Ən tanınmış agentlərindən biri Misirdə doğulmuş yəhudi Eli Koen olub — o, Suriya biznesmeni kimi maskalanaraq Suriya hökumətinin ən yüksək dairələrinə nüfuz etmiş, sonradan aşkarlanaraq 1965-ci ildə edam edilmişdir.

Müasir fəaliyyəti

Son dövrlərdə Mossad İran istiqamətindəki fəaliyyəti ilə diqqət mərkəzindədir. 2025-ci ilin iyununda İrana qarşı keçirilən əməliyyatda Mossad agentləri hücumdan çox əvvəl Tehran yaxınlığında pilotsuz uçuş aparatlarının buraxılması üçün gizli baza yaratmışdır. 2026-cı ilin aprelində İsrail xidmətləri Mossad, İsrail Müdafiə Qüvvələri və Şin Bet birgə bəyanatla İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu ilə əlaqəli, Azərbaycandakı obyektləri də hədəf alan gizli şəbəkənin ifşa edildiyini açıqlamışlar.