Mustafa Kamal Atatürk: Türkiyə Respublikasının banisi

Mustafa Kamal Atatürk 1881-ci ildə Osmanlı imperiyasının Salоniki şəhərində anadan olub. Türkiyə Respublikasının qurucusu və ilk prezidenti olan Atatürk XX əsrin ən köklü dövlət transformasiyalarından birini həyata keçirmiş, imperiya xarabalıqlarından müasir milli dövlət yaratmışdır.

Hərbi karyerası

Atatürk Osmanlı ordusunda peşəkar hərbçi kimi formalaşmış, Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Çanaqqala döyüşlərində sərkərdə istedadını nümayiş etdirmişdir. Bu döyüşlərdəki uğuru onu türk cəmiyyətində milli qəhrəman statusuna gətirmişdir — bu nüfuz sonradan onun milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmə imkanı yaratmışdır.

Qurtuluş Savaşı

Birinci Dünya Müharibəsindən sonra Osmanlı imperiyasının parçalanması və müttəfiq qüvvələrin Anadolunu işğal etmə cəhdi Atatürkü milli müqavimət hərəkatının rəhbərinə çevirmişdir. 1919-1923-cü illər arasında davam edən Türkiyə İstiqlal Müharibəsi nəticəsində yunan qoşunları geri oturdulmuş, ölkənin ərazi bütövlüyü qorunmuşdur.

Respublikanın qurulması və inqilablar

1923-cü ildə Atatürk Türkiyə Respublikasını elan etmiş, xilafəti ləğv etmiş və ölkəni köklü modernləşdirmə prosesinə çevirmişdir. Latın əlifbasına keçid, qadınlara seçki hüququnun verilməsi, dini hüquq sisteminin sekulyar qanunvericiliklə əvəz edilməsi və geyim islahatları onun ən əhəmiyyətli dəyişikliklərindən biri olmuşdur. Bu inqilablar Türkiyəni İslam dünyasının ilk sekulyar respublikasına çevirmişdir.

İrsi

Atatürkün irsi bu gün də Türkiyənin siyasi və mədəni həyatında mərkəzi yer tutur — onun sekulyarizm, milliyyətçilik və qərbləşmə prinsipləri "kemalizm" adı ilə ideoloji cərəyana çevrilmişdir. Onun şəkli və heykəlləri ölkənin hər yerində mövcuddur, ölümü — 1938-ci il — hər il matəm günü kimi qeyd olunur. Onun irsi ilə müasir İslamçı-mühafizəkar siyasi qüvvələr arasındakı gərginlik Türkiyə siyasətinin davamlı mövzularından biri olaraq qalır.