#Azərbaycan Respublikasının Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi
Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi - köçkünlərə dövlət qayğısının icraedici qurumu
Azərbaycan Respublikasının Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi Nazirlər Kabinetinin tərkibində fəaliyyət göstərən, ölkədəki qaçqın və məcburi köçkünlərlə bağlı məsələləri, o cümlədən humanitar yardım və məskunlaşmanı tənzimləyən dövlət qurumudur. Komitənin fəaliyyəti Prezidentin 2005-ci il fevralın 1-də imzaladığı 187 nömrəli Fərmanla təsdiq edilmiş Əsasnaməyə əsaslanır. Kollegiyanın tərkibi Nazirlər Kabinetinin 2019-cu il yanvarın 16-da qəbul etdiyi 8 nömrəli Qərarla müəyyənləşib və sonradan dəyişikliklər edilib. 2023-cü il martın 7-də (79 nömrəli Qərar) kollegiyaya Aparatın Maliyyə şöbəsinin müdiri və Repatriasiya Departamentinin direktoru əlavə olunub, 2024-cü il aprelin 9-da (206 nömrəli Qərar) isə Repatriasiya Departamentinin direktorunun yerinə Aparatın Hüquq və kadrlar şöbəsinin müdiri daxil edilib.
Hüquqi status və anlayışlar
"Qaçqınların və məcburi köçkünlərin (ölkə daxilində köçürülmüş şəxslərin) statusu haqqında" Qanun bu kateqoriyaların hüquqi statusunu müəyyən edir. 2026-cı ildə nəşr edilmiş elmi məqaləyə görə qaçqın anlayışı təqib qorxusundan ölkəsini tərk edərək başqa ölkədə sığınacaq axtaran şəxsləri, məcburi köçkün anlayışı isə oxşar təhlükələr nəticəsində öz ölkəsi daxilində daimi yaşayış yerini tərk etməyə məcbur olan şəxsləri ifadə edir.
Statistik mənzərə
BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının (BMT QAK) məlumatına görə, 2023-cü il iyulun 1-nə Azərbaycanda 658 793 məcburi köçkün, 6277 qaçqın, 158 sığınacaq axtaran və 3585 vətəndaşlığı olmayan şəxs qeydə alınıb. Bir il əvvəl (2022-ci il iyulun 1-i) bu rəqəmlər müvafiq olaraq 654 839, 6466, 121 və 3585 olub. Sonrakı illərdə köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı ilə əlaqədar ümumi rəqəm dəyişir.
Beynəlxalq əməkdaşlıq
BMT QAK 1992-ci ildən Azərbaycan hökumətinə qaçqınların, məcburi köçkünlərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin himayəsi və onlar üçün dayanıqlı həllərin tapılmasında dəstək göstərir. Agentlik Komitə, Minatəmizləmə Agentliyi və digər tərəfdaşlarla əməkdaşlıqda köçkün icmalarında minalarla bağlı məlumatlandırma, icma səfərbərliyi, hüquqi və sosial yardım, qadınların səlahiyyətləndirilməsi işləri aparır. 2023-cü ildə BMT QAK Mingəçevir, Goranboy və Yevlaxda köçkün icmalarının hazırladığı altı layihəyə dəstək verib, yeddi şəhər və rayonda hüquqi yardım layihəsi üzrə 3000-dən çox köçkün faydalanıb.
Repatriasiya funksiyası
Komitənin strukturunda Repatriasiya Departamenti yer alır. Bu departament köçkünlərin işğaldan azad edilmiş ərazilərə qayıdışı ilə bağlı işlərə cavabdehdir. Mənzil-məişət şəraiti, qaz, elektrik və su təchizatı isə digər dövlət qurumları ilə birgə həll olunur.