Şüvəlan qəsəbəsi: Bakı ətrafında sahil yaşayış məntəqəsi

Şüvəlan — Bakı şəhərinin Xəzər rayonuna daxil olan qəsəbədir. Qəsəbənin ərazisi otuz üç nöqtə iyirmi yeddi kvadratkilometr, əhalisi isə on doqquz min üç yüz altmış iki nəfərdir (2019-cu il məlumatına görə). Şüvəlan tarixən Qala kəndi sakinlərinin bağ yerləri olmuşdur — yay fəslində Qala əhalisi dincəlmək və qışa tədarük görmək üçün Şüvəlan bağlarına köçərmişdir.

Adın etimologiyası

Qəsəbənin adı ilə bağlı bir neçə versiya mövcuddur. Ən çox qəbul edilən nəzəriyyəyə görə, "Şüvəlan" sözü buranın coğrafi şəraiti ilə əlaqədar yaranmışdır — ərazinin hər tərəfdən dənizə tərəf enişlərlə xarakterizə olunması fars dilindəki "şiv" (eniş) sözünə məkan bildirən "lan" şəkilçisinin artırılması ilə bu adı formalaşdırmışdır. Digər versiyaya görə, ərazidəki uzun ağacların çoxluğuna görə "uzun və düz ağacların olduğu yer" mənasını daşıyan "Şüvülan" sözündən yaranmışdır. Üçüncü ehtimal isə yerin gözəlliyinə görə "şahlara layiq yer" mənasında "Şaholan" adlandırılması və zaman keçdikcə "Şüvəlan"a çevrilməsidir.

Arxeoloji tapıntılar

Abşeron yarımadasının qədim yaşayış məskənlərindən biri olan Şüvəlanda eramızdan əvvəl üçüncü-birinci minilliklərə aid arxeoloji materiallar aşkar edilmişdir. 1960-cı illərdə Şüvəlanın "Bəndüstü" adlanan ərazisində aparılan qazıntı işləri zamanı saxsı qab qırıntıları, daş alətlər, ocaq izləri, kül, heyvan sümükləri və divar qalıqları tapılmışdır — divar qalıqları üzərindəki insan, heyvan və ov təsvirləri hələ tunc dövründən burada yaşayışın mövcud olduğunu sübut edir.

Ənənəvi təsərrüfat

Şüvəlanda tarix boyu insanlar əsasən bağçılıq və gülçülüklə məşğul olmuşlar. Ərazidən qayanın altından çıxan şirin, içməli su əkinçilik üçün əlverişli şərait yaratmış, bu səbəbdən burada geniş miqyasda pambıq və zəfəran əkilmişdir — Abşeron ərazisində yetişdirilən pambığın böyük hissəsi məhz Şüvəlanın payına düşürdü.

Şüvəlan bu gün

Qəsəbənin təmiz iqlimi və şirin su bulaqları tarixən insanların burada məskunlaşmasına səbəb olmuşdur. Müasir Şüvəlan Bakının Xəzər rayonunun mühüm yaşayış məntəqələrindən biri olaraq, tarixi bağçılıq ənənəsini qoruyub saxlamaqla yanaşı, paytaxtın genişlənən şəhər infrastrukturunun bir hissəsinə çevrilmişdir.