Qarabağın Şərq qapısı | Əsgəran qalası

Ən qədim zamanlardan bəri Azərbaycan daim yadellilərin hücumlarına məruz qalıb. Ona görə də Azərbaycan ərazisi müdafiə məqsədilə tikilən istehkam və qalalarla zəngindir. Bu qalalardan biri də Əsgəran qalasıdır.

Əsgəran qalası Şuşanın təxminən 24, Xocalının 5 km-liyində, Qarqarçayın sağ və sol sahillərində dağ döşündə yerləşir.

XVIII əsrin tarixi memarlıq nümunəsi olan Əsgəran qalası 1751-ci ildə Pənahəli xan tərəfindən tikilib. Qala Qarabağın şərq qapısı idi.

Qalanın kim tərəfindən tikildiyi, eyni zamanda tarixi mübahisəli məsələ olsa da, qalanın inşasının Mehrəli xan Qarabağlı tərəfindən tamamlandığı deyilir. Bəzi mənbələrdə Mehrəli xan qalanın daha dözümlü və müdafiə sisteminin güclü olması üçün memarları Çinə səfərə göndərib. Daha sonra Qarabağa qayıdan memarlar eskizi Mehrəli xana təqdim etdikdən sonra Əsgəran qalasının tikintisi davam etdirilir.

Nəhayət, qala Böyük Çin Səddi üslübunda tikilir. 1992-ci ildə Xocalı şəhəri Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunduqdan sonra qala dağıntılara məruz qalıb. Ermənistan Əsgəran qalasını özününküləşdirmək məqsədilə tarixi abidənin görkəminə ciddi zərər vurub.

Azərbaycan Ordusunun Qarabağda həyata keçirdiyi lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Əsgəran qalası separatçılardan azad edilib.