İran Livanla bağlı atəşkəs fonunda Hörmüz boğazını ticarət gəmiləri üçün açdı - Baku TV

Hörmüz boğazı yenidən “açıq” elan olundu. Amma reallıq fərqlidir. Hörmüz boğazı dünya enerji xəritəsinin ən kritik nöqtələrindən biridir. Qlobal neftin təxminən beşdəbiri məhz bu dar su yolundan keçir. Bu səbəbdən burada baş verən hər dəyişiklik birbaşa dünya iqtisadiyyatına təsir edir.

İran boğazın ticarət gəmiləri üçün açıq olduğunu açıqladı. Bu qərar Livanla bağlı atəşkəs fonunda verildi. Amma şərtlər də var. Gəmilər yalnız İranın müəyyən etdiyi marşrutlarla hərəkət etməlidir. Hər keçid faktiki olaraq nəzarət altındadır.

Digər tərəfdən isə Donald Tramp fərqli mesaj verir. O, boğazın açılmasını müsbət addım kimi qiymətləndirir. Amma eyni zamanda ABŞ-nin İran limanlarına qarşı dəniz blokadasının qüvvədə qaldığını deyir. Yəni su yolu formal olaraq açıqdır, amma tam sərbəst deyil.

İran daxilində də vahid mövqe yoxdur. Parlament sədri Məhəmməd Baqer Qalibaf bildirir ki, blokada davam edərsə, boğaz da açıq qalmayacaq. Bu isə vəziyyətin nə qədər kövrək olduğunu göstərir. Faktlar da bunu təsdiqləyir.

Gəmi izləmə məlumatlarına görə, bir çox tanker boğaza daxil olmağa cəhd edib, amma geri dönüb. Keçidə real icazə verilməyib. Bu isə o deməkdir ki, “açıq” ifadəsi hələ praktikada işlək deyil.

Bunun fonunda bazarlar prosesə dərhal reaksiya verib. Neft qiymətləri 10 faizdən çox düşüb. Amma bu azalma daha çox psixoloji effekt idi. Çünki fiziki tədarük hələ bərpa olunmayıb. Həftələrlə yığılıb qalan neft və gecikmiş logistika problemləri hələ də qalmaqdadır.

Məsələ təkcə iqtisadiyyatla bağlı deyil, bu həm də ciddi geosiyasi qarşıdurmadır. ABŞ blokadanı təzyiq aləti kimi saxlayır. İran isə boğaz üzərindən nəzarəti itirmək istəmir. Nəticədə, ortaya ziddiyyətli vəziyyət çıxır: biri açıq olduğunu deyir, digəri məhdudlaşdırır.

Hazırda əsas risk atəşkəsin müddəti ilə bağlıdır. Əgər yaxın günlərdə ABŞ və İran arasında razılaşma əldə olunmasa, boğaz yenidən bağlana bilər. Bu isə enerji bazarlarında yeni şok dalğası deməkdir.

Nəticə sadədir. Hörmüz boğazı kağız üzərində açıqdır. Amma real vəziyyətdə hələ də nəzarət və risk altındadır. Dünya isə bu dar su yoluna əvvəlkindən daha çox ehtiyacının olduğunu görür.