Xancığaz kəndinin tarixi Azərbaycan əhalisi haqqında hansı məlumatları üzə çıxarır? - Baku TV

“Qərbi Azərbaycanın yaddaş yerləri” layihəsi çərçivəsində Ermənistanda 1989-cu ilə qədər azərbaycanlıların yaşadığı Xancığaz (indiki Aznvadzor) kəndinin tarixi haqqında araşdırma dərc olunub.

Qeyd olunub ki, 29 may 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) hökuməti İrəvan, indiki Yerevan şəhərini və bəzi ətraf əraziləri ermənilərə güzəştə gedib. Beləliklə, müasir azərbaycanlıların əcdadlarının tarixən yaşadığı torpaqlarda Birinci Ermənistan Respublikası yaradılıb.

Mövcudluğunun ilk aylarından Ermənistan Respublikası qonşu ölkələrə – Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyəyə (o dövrdə Osmanlı imperiyasına) ərazi iddiaları irəli sürməyə başlayıb. 1918–1920-ci illərdə Ermənistan Respublikasında hakimiyyətdə olan millətçi “Daşnaksütyun” partiyası İrəvan quberniyasında, o cümlədən digər bölgələrdə, xüsusən də Zəngəzur, Qarabağ və Naxçıvanda türk əhaliyə qarşı etnik təmizləmə aparıb. Xancığaz əlçatan yazılı mənbələrdə erməni silahlı birləşmələri tərəfindən türk əhalisinin kütləvi qırğını haqqında məlumat olmayan azsaylı kəndlərdən biri olub.

1920-ci ilin sonunda Ermənistanda sovet hakimiyyəti elan edilib. 1921-ci ildə isə ölkədə kommunist rejimi qəti olaraq bərqərar olub. 1930-cu ildən etibarən kənd Qarakilsə rayonunun tərkibində olub. Rayon 1935-ci ildə “Kirovakan” adlandırılıb. 1960-cı illərin əvvəllərində Kirovakan rayonu ləğv edilib və kənd Spitak rayonunun tərkibinə daxil olub.

«Qərbi Azərbaycanın yaddaş yerləri» – nadir elmi-tədqiqat işidir. Müasir Ermənistan ərazisində aparılan sahə tədqiqatları zamanı ilk dəfə olaraq, müasir azərbaycanlıların əcdadlarının vaxtilə məskunlaşdığı 600-ə yaxın kənd haqqında məlumat toplanmış və sistemləşdirilmişdir. Onların bəzilərində türk mədəni-tarixi irsinin fraqmentləri – qəbiristanlıqlar, pirlər, məscidlər qalmışdır.