Arıçılıq təsərrüfatı: bal və arı məhsulları istehsalı

Arıçılıq təsərrüfatı — bal arılarının (Apis mellifera L.) yetişdirilməsini, çoxaldılmasını, saxlanmasını, entomofil kənd təsərrüfatı bitkilərinin tozlandırılmasında istifadəsini və arıçılıq məhsullarının istehsalını əhatə edən kənd təsərrüfatı sahəsidir. Azərbaycan iqtisadiyyatında bu sahə mühüm yer tutur və ilbəil inkişaf edir.

Qədim tarixi kökləri

Eramızdan əvvəl IX-VIII əsrlərdə Zaqafqaziyada arıçılıqla məşğul olmuşlar, X-XII əsrlərdə isə Azərbaycanda bu sahə daha da inkişaf edərək xarici ölkələrə bal və mum ixracına imkan yaratmışdır. Nizami və Xaqani kimi dahi şairlər Azərbaycan balını əsərlərində tərənnüm etmişlər. Ölkənin çoxsaylı yaşayış məntəqələri — Şahdağdan axan Arısu çayı, Zaqatala rayonundakı Arısu və Arıqıran kəndləri — arı və onun məhsullarının adını daşıyır.

Yerli arı cinsləri

Azərbaycan ərazisində tarixən qonur və boz rəngli arılar məskən salmışdır. 1927-ci ildə A.S.Skorikov Daşkəsən rayonunun Qabaqtəpə kəndi ərazisində uzun xortumlu arıların mövcudluğunu aşkar edərək onları "Qabaqtəpə arısı" adlandırmışdır. Hazırda ölkədə "Boz Qafqaz", "Sarı Qafqaz" arı cinsləri, eləcə də "Qabaqtəpə" və "Qonaqkənd" populyasiyalarının genetik təkmilləşdirilməsi istiqamətində tədbirlər həyata keçirilir.

İnstitusional inkişaf

2015-ci ilin sentyabrında Aqrar Elm və İnnovasiya Mərkəzi İnstitutunun ləğvindən sonra Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Heyvandarlıq Elmi-Tədqiqat İnstitutunun nəzdində Gəncə şəhərində müstəqil "Arıçılıq" Mərkəzi yaradılmışdır — bu mərkəz Türkiyənin Hacettepe Universiteti ilə əməkdaşlıq edərək beynəlxalq təcrübə mübadiləsi aparır.

Hüquqi tənzimləmə

"Arıçılıq haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu seleksiya-damazlıq işinin yaxşılaşdırılması, yerli arı cinslərinin genofondunun qorunması və arıçılıq məhsulları istehsalının artırılması üçün hüquqi zəmin yaradır — qanun həm həvəskar, həm də peşəkar arıçılıqla məşğul olma hüququnu tənzimləyir.

Kəlbəcər balının brendləşdirilməsi

Kəlbəcər rayonu zəngin təbiəti və qədim arıçılıq ənənələri ilə seçilir — regionun dağlıq relyefi və nadir flora örtüyü yüksək keyfiyyətli bal istehsalına şərait yaradır. Bölgədə keçirilən tədbirlər Kəlbəcər balının coğrafi brendləşdirilməsini, yerli arıçıların dəstəklənməsini və bal turizminin inkişafını hədəfləyir.

Ekoloji və iqtisadi əhəmiyyəti

Arıçılıq ətraf mühitin heç bir resursunu azaltmayan, əksinə biomüxtəlifliyin qorunmasına və kənd təsərrüfatı bitkilərinin tozlandırılmasına töhfə verən ekoloji cəhətdən faydalı fəaliyyət sahəsidir — bu xüsusiyyət onu Azərbaycanın davamlı kənd təsərrüfatı strategiyasının prioritet istiqamətlərindən birinə çevirir.