Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik: nüvə nəzarəti qurumu

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) — nüvə enerjisinin dinc məqsədlərlə təhlükəsiz istifadəsini təşviq edən və nüvə silahının yayılmasının qarşısını almağa çalışan BMT-yə bağlı beynəlxalq təşkilatdır. Agentliyə hazırda arqentinalı diplomat Rafael Qrossi rəhbərlik edir.

Natanz və digər İran obyektlərinə hücumlar

2026-cı il martın 21-də BAEA İranın Natanz nüvə obyektinin ABŞ və İsrailin hücumuna məruz qalması barədə məlumatı araşdırmışdır — Qrossi nüvə qəzası riskinin qarşısını almaq üçün hərbi zərbələrdən yayınmağa çağırmış, obyekt ətrafında radiasiya səviyyəsində artım qeydə alınmadığını bildirmişdir.

İranın gizlətdiyi uran izləri

Qrossi "Foreign Policy" nəşrinə müsahibəsində İranın nüvə proqramının bir hissəsini BAEA-dan gizlətdiyini açıqlamışdır — inspektorlar nüvə proqramı ilə əlaqəsi olmayan obyektlərdə zənginləşdirilmiş uran izləri aşkar etmişlər. Agentlik İran ərazisində təxminən 440 kiloqram 60 faizə qədər zənginləşdirilmiş uranın mövcud ola biləcəyini qiymətləndirir.

Danışıqların dalana dirənməsi

2026-cı il avqustunda Qrossi Argentina mətbuatına müsahibəsində müharibədən sonra Tehranla nüvə proqramı ilə bağlı danışıqların hələ də dalana dirəndiyini, İranın 440 kiloqram yüksək zənginləşdirilmiş uranının keçən ilki on iki günlük müharibə zamanı olduğu yerdə qaldığını bildirmişdir — obyektlərə ciddi ziyan dəysə də, onların yenidən qurulması barədə "tutarlı sübut" olmadığını vurğulamışdır.

ABŞ-İran yoxlama vasitəçiliyi

Qrossi Vyanada keçirdiyi mətbuat konfransında BAEA-nın ABŞ-İran arasındakı potensial nüvə razılaşmalarına riayət olunmasının yoxlanılmasında vasitəçi olmağa hazır olduğunu bildirmişdir — bu addım üçün əvvəlcə tərəflərin razılığı, sonra isə BAEA İdarəçilər Şurasının icazəsi tələb olunur.

BƏƏ-dəki Baraka AES təhlükəsi

2026-cı ilin mayında BƏƏ-dəki "Baraka" Atom Elektrik Stansiyasına endirilən zərbələrlə əlaqədar çağırılan BMT Təhlükəsizlik Şurası iclasında Qrossi birbaşa zərbənin ətraf mühitə böyük radiasiya təsiri göstərə biləcəyini xəbərdarlıq etmiş, Fars körfəzi liderləri ilə əlaqə saxladığını bildirmişdir.

Səudiyyə Ərəbistanının nüvə proqramı

2026-cı ilin avqustunda Qrossi ABŞ-Səudiyyə Ərəbistanı arasındakı gözlənilən nüvə sazişinin Ər-Riyadı geniş təftiş səlahiyyətləri verən əlavə protokola qoşulmağa məcbur etmədiyini, lakin bəzi sahələrdə əlavə monitorinq mexanizmlərinin nəzərdə tutulduğunu açıqlamışdır.

Azərbaycanın iştirakı

BAEA-nın İdarəçilər Şurasının sentyabr iclasında Azərbaycan da rəsmi bəyanatla çıxış etmişdir — bu, ölkənin beynəlxalq nüvə təhlükəsizliyi diplomatiyasındakı iştirakının nümunəsidir.